Trong văn hóa truyền thống phương Đông có 12 con giáp, còn trong văn hóa truyền thống phương Tây có 12 cung hoàng đạo (Zodiac / Star sign). Cả hai đều là những khái niệm thiên văn cổ đại dựa trên dải Hoàng đạo của Mặt Trời (12 cung Hoàng đạo).
Dải Hoàng đạo có nguồn gốc từ thuật chiêm tinh Babylon. Người Babylon nhận ra rằng có những ngôi sao mọc cùng lúc với Mặt Trời; trước lúc bình minh, họ có thể quan sát được các vì sao mọc lên ở vị trí gần Mặt Trời, chúng chuyển động qua lại theo một vòng tròn có quy luật. Vì vậy, họ chia những ngôi sao này thành 12 nhóm và đặt tên cho chúng. Người Hy Lạp kế thừa ý tưởng này từ người Babylon, từ đó mới có 12 cung Hoàng đạo, lần lượt được đặt tên theo các loài vật hoặc nhân vật, đồ vật trong thần thoại. Từ “Zodiac” vốn bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp zodion, nghĩa là “con vật nhỏ”.
Người xưa rất coi trọng 12 con giáp, kết hợp với “Sinh thần bát tự” (ngày giờ thân mệnh) để dự đoán vận mệnh của một người. Đặc biệt trong việc dựng vợ gả chồng, người ta thường xem các con giáp có hợp nhau hay xung khắc hay không.
Trong khi đó ở phương Tây hiện đại, thuyết tính cách qua cung hoàng đạo đã trở thành một nền văn hóa đại chúng hoàn chỉnh và có sức ảnh hưởng sâu rộng trên toàn thế giới, nhờ cung cấp một khung mô tả nhân cách vừa mơ hồ vừa phổ quát. Tuy nhiên, người phương Đông lại tương đối ít biết về cội nguồn văn hóa và những thần thoại kỳ ảo đằng sau 12 cung hoàng đạo này. Sau đây, chúng ta hãy cùng du hành qua bầu trời sao để khám phá những câu chuyện truyền kỳ về các chòm sao này nhé!
Capricorn (Ma Kết): Thần Pan nửa thân dê nửa thân cá
Cung Ma Kết còn được gọi là cung Chiêu Dương hay cung Nam Dương (tên tiếng Anh là Capricorn). Từ “Capricorn” bắt nguồn từ tiếng Latinh Capricornus, vốn được dịch từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “sừng dê”, cấu tạo từ capri (dê) và corn (sừng).
Trong thần thoại Hy Lạp, Pan là vị thần của núi rừng và mục súc, có nửa thân trên của người, nửa thân dưới của dê và trên đầu sừng sững một cặp sừng cong. Một ngày nọ, các vị thần tổ chức đại tiệc trên núi Olympus, chén tạc chén thù, nhạc tiên du dương. Thần Pan được mời tới góp vui bằng cách thổi sáo mục đồng, tiếng sáo vang vọng thấu trời đất khiến cả những áng mây cũng phải say đắm. Chẳng ngờ, âm thanh tuyệt diệu ấy lại làm kinh động đến quái vật khủng khiếp Typhon. Nó xông vào bữa tiệc gây ra cảnh hỗn loạn. Các vị thần kinh hãi, thi nhau hóa thân thành động vật để chạy trốn: Zeus biến thành đại bàng, Apollo hóa thành quạ, Hera thành bò cái, mỗi người một phép.
Thần Pan định nhảy xuống sông Nile hóa thành cá để thoát thân, nhưng vì quá hoảng loạn nên chỉ kịp biến nửa thân dưới thành đuôi cá, còn nửa thân trên vẫn giữ hình dê với đôi sừng trên đầu, trông vừa buồn cười vừa thảm hại. Zeus thấy cảnh tượng đó không nhịn được cười, bèn đưa hình ảnh nửa dê nửa cá hài hước này lên bầu trời, hóa thành chòm sao Ma Kết.
Cái tên “Ma Kết” (摩羯) thực chất có nghĩa là con dê núi, từ này bắt nguồn từ Makara – một loài hải quái trong thần thoại Ấn Độ.
Còn về lý do tại sao thần Pan lại thổi sáo giỏi đến vậy, điều này phải nhắc đến một đoạn tình sử của ông: Một ngày nọ khi đang đi lang thang trong rừng, ông gặp nữ thần núi rừng xinh đẹp Syrinx và đem lòng yêu mến sâu đậm, bèn ra sức theo đuổi. Syrinx vì khiếp sợ ngoại hình nửa người nửa thú của vị thần mục súc nên đã bỏ chạy đến vùng đầm lầy ven sông Ladon. Thần Pan đuổi sát không rời, trong lúc cấp bách, nàng đã cầu xin thần sông biến mình thành một bụi lau sậy ven bờ.
Vị thần đuổi đến nơi thì ngẩn người vì không thể phân biệt được bụi lau nào mới là Syrinx. Vì vậy, ông đã hái vài nhánh lau sậy kết lại với nhau để thổi, nhằm vơi bớt nỗi nhớ nhung và sự thất vọng của mình. Đó chính là nguồn gốc của sáo hàng (panpipes), nên loại sáo này còn được gọi là “sáo Pan” (Pan flute).
Loại sáo này cũng có ở Trung Quốc. Vì các ống tre của sáo được sắp xếp trông như cánh phượng nên xưa kia gọi là “Phượng tiêu”, tương truyền do vua Thuấn tạo ra, phổ biến từ thời Tiền Hán và cực thịnh vào thời Đường, Tống.
Quay lại nói về quái vật Typhon đã khiến các vị thần khiếp sợ. Cũng chẳng trách được họ, bởi Typhon là một trong những quái vật kinh khủng nhất thần thoại Hy Lạp, được mô tả là quái thú khổng lồ có vô số đầu rắn và phun ra lửa, gần như không ai địch nổi. Nó là hậu duệ của Gaia (nữ thần Đất) và Tartarus (thần Vực thẳm), từng thách thức sự thống trị của Zeus. Hình ảnh của nó gắn liền với sự hỗn loạn, phá hoại và thiên tai, đặc biệt là bão tố và núi lửa phun trào. Hệ thống tên lửa tầm trung Typhon có khả năng mang vũ khí hạt nhân đầy uy lực của Lục quân Hoa Kỳ chính được đặt tên theo quái thú này để tương xứng với truyền thuyết đáng sợ về nó.
Thời cổ đại, người châu Âu dùng từ “Typhon” để mô tả những cơn bão dữ dội. Sau này, từ “Đài phong” (台风) của Trung Quốc truyền sang phương Tây trong thời đại giao thương đường biển, hòa trộn với từ “Typhon” để tạo thành từ “typhoon” (bão nhiệt đới) ngày nay.
Pisces (Song Ngư): Cuộc tháo chạy bằng đuôi cá của mẹ con thần Tình yêu
Từ “Pisces” trong tiếng Anh trực tiếp bắt nguồn từ tiếng Latinh, là dạng số nhiều của piscis (con cá), cùng gốc với từ “fish” trong tiếng Anh. Sự thay đổi phụ âm đầu p- và f- là một hiện tượng biến âm thường gặp.
Trong bữa tiệc của các vị thần vừa nhắc tới, còn có hai vị khách khác là nữ thần Tình yêu Aphrodite và con trai là thần Tình yêu nhỏ Eros. Khi Typhon tấn công, Aphrodite và Eros cũng tìm cách chạy trốn bằng cách nhảy xuống sông Nile. Sau khi hóa thành cá, nữ thần phát hiện con trai bị rớt lại phía sau, bà bèn quay lại tìm và cũng biến cậu bé thành một con cá, rồi dùng một dải ruy băng buộc cả hai lại với nhau để cùng nhau trốn thoát. Hình ảnh này đã được Zeus đưa lên trời, trở thành chòm sao Song Ngư (Pisces).
Hình ảnh lãng mạn của Song Ngư không chỉ thể hiện tình mẫu tử sâu sắc, mà còn tương ứng với sự thuần khiết và linh động của loài cá trong văn hóa cổ đại, trở thành biểu tượng của sự mộng mơ và hy sinh trong chiêm tinh học.
Aquarius (Bảo Bình): Chàng hoàng tử tuấn tú rót rượu cho các vị thần
Từ “Aquarius” trực tiếp bắt nguồn từ tiếng Latinh, được dịch từ tiếng Hy Lạp, nghĩa là “người rót nước”, phái sinh từ gốc từ aqua- (nước).
Theo thần thoại Hy Lạp, nữ thần Tuổi trẻ Hebe là con gái của Zeus và Hera, nàng được cha giao nhiệm vụ tiếp đãi và rót rượu trong các yến tiệc của các vị thần Olympus. Sau này, vì Hebe được gả cho dũng sĩ Hercules, nên chức vụ rót rượu bị bỏ trống, khiến yến tiệc trên núi thánh không có người lo liệu, Zeus vô cùng đau đầu.
Sau đó, khi Zeus du ngoạn trên trời, ông đã nhìn trúng một vị hoàng tử thành Troy trẻ tuổi và đẹp trai tên là Ganymede. Chàng có mái tóc dát vàng, làn da trắng như tuyết, môi đỏ răng trắng. Các vị thần cũng nhất trí chọn chàng làm người rót rượu. Zeus sai sứ giả đến mời, nhưng Ganymede vốn yêu tự do, phóng túng không chịu gò bó nên nhất quyết không đồng ý.
Zeus biết chuyện liền nổi trận lôi đình, hóa thân thành một con đại bàng khổng lồ, đích thân bắt Ganymede lên núi Olympus. Trong tình thế bắt buộc, Ganymede đành phải đảm nhận công việc rót rượu, điều này làm Zeus rất hài lòng. Thế nhưng nỗi nhớ quê hương, người thân và khao khát tự do khiến Ganymede mỗi ngày đều sống trong đau khổ. Sau này, vị thần tối cao Zeus nảy sinh lòng trắc ẩn, cho phép chàng được trở về bên người thân vào tháng 1 và tháng 2 hằng năm. Còn chiếc bình báu mà chàng dùng để rót rượu cũng được Zeus đưa lên không trung thành chòm sao Bảo Bình (Aquarius), mãi mãi tỏa sáng vẻ đẹp của tự do và sự cống hiến.
Taurus (Kim Ngưu): Hóa thân lãng mạn của Zeus
Sau khi bước vào mùa đông, một trong những chòm sao rực rỡ nhất ở bán cầu Bắc chính là Kim Ngưu. Hình ảnh chòm sao này trên bầu trời là một chú bò đực lớn chỉ có nửa thân trên, mang đôi sừng biểu tượng. Vậy chú bò này từ đâu mà có? Điều này không thể không nhắc đến Zeus.
Vào một buổi sáng mùa xuân, khi Zeus đang du ngoạn, ông bỗng phát hiện các thiếu nữ đang nhảy múa vui đùa trên bãi cỏ ven biển. Trong số đó có Europa, công chúa của vua Agenor nước Phoenicia, là người xinh đẹp nhất. Zeus bị nàng thu hút sâu sắc.
Lúc này, thần Eros nghịch ngợm đã bắn mũi tên tình yêu vào trái tim Zeus, khiến ông lập tức yêu Europa điên cuồng. Vì vậy, Zeus hóa thân thành một con bò trắng vừa đẹp đẽ vừa hiền lành để tiếp cận nàng.
Con bò này có một vòng bạc trên trán, đôi sừng hình trăng khuyết, trên người tỏa hương thơm và miệng phát ra những âm thanh êm ái, khiến Europa tò mò vuốt ve rồi cưỡi lên lưng nó. Nhưng lúc này, con bò bất ngờ nhảy dựng lên, chở Europa phi nước đại. Khi họ đi qua đại dương, các vị thần biển cũng hiện thân để mở đường cho họ. Lúc này Europa kinh hãi mới nhận ra danh tính của con bò và khẩn khoản xin tha thứ.
Zeus lập tức bày tỏ tình yêu với Europa và đưa nàng đến một lục địa xa lạ. Ông mời các vị thần Bốn mùa đến trang điểm cho Europa và tổ chức một đám cưới linh đình. Sau này, lục địa đó được gọi là Europa (châu Âu), còn hình ảnh con bò cũng được Zeus đưa lên trời hóa thành chòm sao Kim Ngưu, vĩnh viễn ngự trị trên bầu trời sao.
Trong cuộc sống thực tại, cuộc chiến Nga-Ukraine đang diễn ra quyết liệt, và Đức có dự định chuyển giao tên lửa hành trình Taurus cho Ukraine. So với tên lửa hành trình Storm Shadow của Anh/Pháp mà Ukraine đang sử dụng, Taurus có đầu đạn lớn hơn, tầm bắn xa hơn, rất có khả năng là một “game changer” (nhân tố thay đổi cuộc chơi). Loại tên lửa Taurus đầy uy lực này chính được đặt tên theo chòm sao Kim Ngưu để tương ứng với biểu tượng mạnh mẽ của nó.
Aries (Bạch Dương): Hành trình cứu rỗi của bộ lông cừu vàng
Đúng vậy, trong 12 cung hoàng đạo có tới hai “con cừu” (trong tiếng Trung đều gọi là Dương)! Nhưng một con là dê (Ma Kết), còn một con là cừu (Bạch Dương). Từ “Aries” bắt nguồn từ tiếng Latinh, nghĩa là “cừu đực”, tương đương với từ ram trong tiếng Anh.
Theo truyền thuyết, Aries là một con cừu đực thần kỳ sở hữu bộ lông vàng, cuối cùng được Zeus đưa lên trời trở thành chòm sao Bạch Dương.
Truyền thuyết này xuất phát từ câu chuyện “Tìm kiếm bộ lông cừu vàng” của nhà thơ Hy Lạp Apollonius ở đảo Rhodes viết vào thế kỷ thứ 3 TCN: Nước Boeotia ở Hy Lạp có một vị hoàng tử bị mẹ kế hãm hại, bị vua cha đưa lên tế đàn để hiến tế cho thần linh. Thần đưa tin Hermes nghe thấy lời cầu khẩn của mẹ đẻ hoàng tử, đã hạ xuống một con cừu trắng có bộ lông vàng và đôi cánh, để chị gái hoàng tử cưỡi lên cừu, cứu em trai rời khỏi tế đàn.
Con cừu chở hai chị em vượt qua lục địa và đại dương, bay về phương xa. Người chị chẳng may rơi xuống biển thiệt mạng trên đường đi. Người em cưỡi cừu thuận lợi đến Colchis bên bờ Biển Đen và cưới con gái vua địa phương làm vợ. Để tỏ lòng biết ơn, hoàng tử dâng con cừu cho vị vua của các vị thần Zeus, và dâng bộ lông cừu vàng cho vua nước Colchis. Bộ lông cừu được treo trên một cây sồi thánh, do một con rồng khổng lồ canh giữ. Sự việc này khiến Zeus vô cùng cảm động, vì vậy ông đã đưa con cừu lên trời, biến nó thành chòm sao Bạch Dương (Aries).
Tuy nhiên câu chuyện vẫn chưa kết thúc ở đó, còn có phần tiếp theo. Bộ lông cừu vàng treo trên cây sồi được coi là bảo vật thiêng liêng, biểu tượng cho quyền uy, giàu sang và sự bảo hộ của thần linh, nhưng việc lấy lại nó gần như là nhiệm vụ bất khả thi. Từ đó mới có câu chuyện truyền kỳ về người hùng Hy Lạp Jason đi đoạt lại bộ lông cừu vàng.
Truyền thuyết kể rằng Jason dưới sự giúp đỡ của nữ thần Athena đã triệu tập nhiều anh hùng kiệt xuất của Hy Lạp, lập thành đoàn Argonauts, bao gồm Hercules, Orpheus, Castor và Pollux… Họ ngồi trên con tàu lớn Argo do Athena thiết kế để khởi hành. Trong hành trình, các anh hùng trải qua một loạt thử thách. Jason nhờ sự giúp đỡ của phù thủy cũng là công chúa Medea, đã nhỏ nước phép vào mắt con rồng canh gác khiến nó ngủ say và lấy được bộ lông cừu vàng thành công. Sau đó Jason kết hôn với Medea.
Ngày nay, ở các nước nói tiếng Anh có một cái tên rất phổ biến là Jason, thực chất đó chính là một biến thể của tên người hùng Iāsōn đấy! Cha mẹ nào mà chẳng hy vọng con mình dũng cảm và giàu tinh thần phiêu lưu cơ chứ?
Trích từ Chánh Kiến Net (Zhengjian.org)
Theo The Epoch Times
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
