Trong cuộc sống, không ít người cho rằng chỉ cần có năng lực là đã đủ, học thêm hay không cũng không quá quan trọng. Nhưng hơn 2.000 năm trước, Khổng Tử đã có một cuộc đối thoại ngắn với học trò Tử Lộ, để lại một bài học sâu sắc: người càng có tài, lại càng không thể ngừng học.
Dưới đây là đoạn đối đáp giữa Khổng Tử và học trò bàn về sự học, được ghi trong tác phẩm “Thuyết Uyển – Kiến bản” của Lưu Hướng thời Tây Hán (206 TCN – 202 SCN).
Khổng Tử hỏi học trò là Tử Lộ: “Con yêu thích điều gì?”.
Tử Lộ trả lời: “Con thích múa kiếm”.
Khổng Tử nói: “Ta không hỏi ý đó. Ta muốn nói rằng dựa vào tài cán của con, mà còn cố gắng học tập thêm nữa, người khác làm sao đuổi theo kịp được?”.
Tử Lộ hỏi: “Học tập cũng có lợi sao?”.
Khổng Tử nói: “Một vị Vua nếu như không có bề tôi nào dám khuyên can, việc chính sự sẽ vấp phải sai lầm bại hoại. Một kẻ sỹ nếu không có người bằng hữu nào có thể khuyên bảo cho mình, thì đức hạnh rồi sẽ có thiếu sót. Cưỡi ngựa chưa thuần không thể vứt bỏ roi ngựa. Bắn cung nỏ không thể để thất lạc dụng cụ chỉnh cung. Chạm khắc đồ gỗ thì cần phải có đường mực mới chính xác được. Người ta tiếp nhận lời khuyên nhủ mới có thể đạt đến cảnh giới của Thánh nhân. Theo thầy học tập, siêng năng học hỏi, chắc chắn có thể thành công. Vứt bỏ nhân nghĩa, chán ghét những người trí thức, thì sớm muộn cũng sẽ phạm tội và bị trừng phạt. Người quân tử thông thái sáng suốt thì không thể không học tập được”.
Tử Lộ nói:“Giống cây trúc sinh ra trên núi Nam, không được gia công, bản thân nó chính là đã ngay thẳng. Chặt nó xuống dùng để làm mũi tên, có thể bắn thủng cả da tê giác. Vì sao lại cần phải học tập chứ?”.
Khổng Tử nói: “Lấy lông vũ gắn thêm vào đuôi mũi tên, đầu mũi tên mài cho sắc bén hơn nữa, không phải là sẽ bắn càng lợi hại hơn sao?”.
Tử Lộ thi lễ và nói: “Con xin tiếp thu lời dạy bảo của Ngài!”.
Câu chuyện giữa Khổng Tử và Tử Lộ không chỉ dừng lại ở một lời khuyên, mà là một lời cảnh tỉnh. Con người dù có năng lực đến đâu, nếu không tiếp tục học hỏi và lắng nghe, sớm muộn cũng sẽ tự giới hạn chính mình.
Giống như mũi tên, dù đã đủ cứng và thẳng, nhưng nếu được mài giũa và hoàn thiện hơn, nó vẫn có thể bay xa và mạnh hơn nữa. Học tập, vì thế, không phải dành cho người kém, mà chính là con đường để người giỏi trở nên xuất sắc hơn.
Tổng hợp
BÀI CHỌN LỌC:
Gương vỡ lại lành, hạnh phúc gia đình thật sự trở về…
XEM THÊM:
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
