“Tây du ký” là tác phẩm đầu tiên trong “Tứ đại danh tác” được chuyển thể thành phim, đồng thời cũng là bộ phim được phát sóng lại nhiều nhất tại Trung Quốc. Ngay từ khi ra mắt, tác phẩm đã tạo nên một cơn sốt mạnh mẽ, ghi dấu ấn sâu đậm không chỉ trong nước mà còn lan tỏa rộng khắp nhiều quốc gia châu Á.
Sau hơn ba thập kỷ, dù có không ít phiên bản khai thác cùng đề tài, bản phim của đạo diễn Dương Khiết vẫn giữ được sức sống bền bỉ. Giá trị của tác phẩm không nằm ở kỹ xảo, mà ở việc tái hiện trọn vẹn cái hồn và tinh thần nguyên tác — điều mà rất ít phiên bản sau này có thể chạm tới.
Ngoài ra, phía sau ống kính của bộ phim còn có chi tiết hậu trường đặc biệt từng được báo chí Trung Quốc nhiều lần nhắc lại: cả đoàn phim có thời gian ăn chay theo Tôn Ngộ Không, phản ánh rất rõ tinh thần làm phim “khổ hạnh” hiếm thấy.
Quay phim như đi tu giữa núi rừng
Bộ phim Tây Du Ký 1986 được ghi hình trong điều kiện kỹ thuật và kinh phí còn hạn chế. Đoàn phim phải di chuyển liên tục qua nhiều vùng núi, hang động, thác nước, sa mạc, có khi ở những nơi hẻo lánh, cách xa khu dân cư hàng chục cây số. Việc ăn uống vì thế trở thành bài toán không hề đơn giản.
Theo những chia sẻ được truyền thông Trung Quốc nhắc lại trong các bài hồi tưởng hậu trường, ăn chay là lựa chọn phù hợp nhất trong điều kiện khi đó bởi thực phẩm dễ chuẩn bị, dễ bảo quản, không phụ thuộc vào nguồn cung tại địa phương và có thể nấu nướng nhanh gọn ngay tại điểm quay. Rau, đậu, mì khô, đậu phụ… trở thành “thực đơn quen mặt” của cả đoàn.
Dần dần, chế độ ăn này không chỉ mang tính tình thế, mà còn trở thành một phần nếp sinh hoạt chung, đặc biệt trong những đợt quay kéo dài hàng tuần giữa rừng sâu núi thẳm.
Tôn Ngộ Không và tinh thần “nhập vai” đến đời thực
Nhân vật Tôn Ngộ Không gắn liền với hình ảnh tu hành, hộ tống Đường Tăng trên con đường thỉnh kinh đầy thử thách. Diễn viên thủ vai Tôn Ngộ Không – Lục Tiểu Linh Đồng từ lâu nổi tiếng với sự nghiêm túc và kỷ luật trong quá trình nhập vai.
Nhiều bài viết Trung Quốc cho biết, ông luôn giữ chế độ sinh hoạt điều độ, hạn chế rượu bia, ăn uống giản dị để đảm bảo thể lực cho những cảnh quay đòi hỏi vận động cường độ cao.
Trong bối cảnh đó, việc ăn chay theo lịch quay của Tôn Ngộ Không vừa giúp giữ sức, vừa tạo cảm giác đồng điệu với tinh thần bộ phim. Không ít thành viên trong đoàn từng chia sẻ rằng, khi tất cả cùng ăn chay, cùng sinh hoạt giản dị, không khí đoàn phim trở nên gắn bó hơn, giống như một “tập thể tu hành” đúng nghĩa.
Thời điểm Tây Du Ký lên sóng lần đầu, khán giả chỉ nhìn thấy một thế giới thần thoại sinh động trên màn ảnh, ít ai hình dung được rằng phía sau đó là những ngày tháng vô cùng vất vả. Ăn chay liên tục trong điều kiện làm việc nặng nhọc không phải ai cũng quen, nhưng với đoàn phim, đó lại là một phần của hành trình chinh phục tác phẩm.
Báo chí Trung Quốc từng nhận xét rằng: Tây Du Ký là bộ phim “không có hậu trường hào nhoáng”. Từ đạo diễn, diễn viên đến tổ kỹ thuật đều sống chung nhịp sinh hoạt, cùng chịu đói rét, cùng chia sẻ từng bữa ăn đơn sơ. Chính những điều tưởng như nhỏ nhặt ấy lại tạo nên tinh thần tập thể rất hiếm thấy trong các dự án truyền hình sau này.
“Khổ hạnh” nhưng không khắc khổ
Điều đáng chú ý là, dù ăn chay trong thời gian dài, sức khỏe của đoàn phim vẫn được đảm bảo nhờ cách sắp xếp hợp lý. Các bữa ăn được chú trọng đủ năng lượng, kết hợp tinh bột, đạm thực vật và rau xanh. Đối với nhiều thành viên, quãng thời gian ấy thậm chí còn trở thành trải nghiệm đáng nhớ, giúp họ rèn luyện sự bền bỉ cả về thể chất lẫn tinh thần.
Nhiều năm sau, khi nhìn lại, không ít người trong đoàn gọi vui những tháng ngày đó là “kỳ tu ngắn hạn” của đời làm phim, nơi mọi người học được cách tiết chế, kiên nhẫn và đặt tập thể lên trên sự tiện nghi cá nhân.
Ngày nay, khi kỹ xảo hiện đại có thể giải quyết hầu hết khó khăn của phim trường, câu chuyện cả đoàn phim ăn chay theo Tôn Ngộ Không nghe như một ký ức xa xôi. Thế nhưng, chính chi tiết nhỏ ấy lại góp phần lý giải vì sao Tây Du Ký vẫn giữ được sức sống bền bỉ suốt hàng chục năm.
Không chỉ là tác phẩm giải trí, bộ phim còn mang trong mình tinh thần lao động nghiêm túc, sự hy sinh thầm lặng và lối sống giản dị của những người làm nghệ thuật. Đôi khi, giá trị ấy không nằm ở phép thuật hay kỹ xảo, mà bắt đầu từ… những bữa ăn chay lặng lẽ phía sau màn ảnh.
Ngắm tượng Phật để đóng Bồ Tát, đến đạo quán học các nghi lễ của Đạo gia
Dù được sản xuất với kinh phí eo hẹp, trang thiết bị thiếu thốn nhưng bất cứ khản giả nào cũng phải công nhận tạo hình hóa trang của các nhân vật trong Tây Du Ký 1986 quá xuất thần và trở thành hình tượng kinh điển trong điện ảnh.
Hóa trang các diễn viên trong phim giống đến nỗi Chu Long Quảng vai Như Lai Phật Tổ và Tả Đại Phân vai Quan Âm Bồ Tát đều từng được người dân tưởng là “Phật sống” hiển linh.
Nhân vật Quan Âm Bồ Tát không có thoại nhiều, cũng không đòi hỏi bộc lộ nhiều cảm xúc, hành động và quan trọng nhất là cần nét diễn tĩnh. Điều này, Tả Đại Phân đã làm rất tốt. Qua diễn xuất của bà, Quan Âm Bồ Tát vừa có nét uy nghiêm, vừa hiền từ, gần gũi.
Khi bộ phim Tây du ký chuẩn bị được bấm máy, Tả Đại Phân là người đứng đầu Nhà hát kịch Hồ Nam và vừa gây chú ý với bộ phim Truy ngư ký. Đạo diễn Dương Khiết liền nhắm bà cho nhân vật Quan Âm Bồ Tát.
“Khi được giao vai Quan Âm Bồ Tát, tôi không biết phải làm gì, đầu óc hoàn toàn trống rỗng. Sau đó, tôi đi chùa, quan sát các bức tượng Phật, rồi học cách mỉm cười, cách nói sao cho ra chất của nhân vật. Tôi cũng tìm đọc những sách liên quan về Phật giáo và Quan Âm Bồ Tát.
Sau một thời gian nghiên cứu, tôi tìm ra cách diễn. Khi đóng phim Tây du ký, tôi không chỉ sử dụng những kỹ thuật diễn xuất từng được học mà còn diễn với tất cả trái tim mình” – Tả Đại Phân từng chia sẻ.
“Khi đóng phim Tây du ký, các diễn viên đều rất tận tâm, không ai quan tâm tới cát-sê, chỉ muốn hoàn thành vai diễn một cách tốt nhất” – nữ diễn viên chia sẻ.
Nghệ sĩ Ngô Quế Linh, người thể hiện thể hiện xuất sắc vai diễn Trấn Nguyên Đại Tiên nhờ tinh thần cầu thị hiếm có.
Để hoàn thành tốt vai diễn của mình, thậm chí Ngô Quế Linh đã đề xuất với đoàn phim Tây Du Ký tạo điều kiện cho ông đến Thanh Thành Sơn đạo quán để học tập và chuyên tâm nghiên cứu về đạo sĩ, học tập các quy tắc của đạo gia, những lễ nghi và đạo lý trong đạo giáo… cũng từ đó đã kết giao và trở nên thân tình với các đạo trưởng ở đây mà mãi về sau này đạo diễn Dương vẫn còn nhắc tới như một sự cầu toàn cho lớp diễn viên trẻ noi theo.
Những hiện tượng tâm linh kỳ lạ xoay quanh các vai diễn
Tái hiện hình ảnh Quan Âm Bồ Tát trên phim Tây Du Ký là kỷ niệm không quên đối với nghệ sĩ ca kịch Tả Đại Phân. Có nhiều chuyện mà đến nay bà vẫn không thể lý giải được là có nhiều lần trời mây đen, mưa to, gió lớn nhưng khi bà hóa trang và bước ra ngoài thì trời quang mây tạnh khiến mọi người vô cùng ngạc nhiên.
Không chỉ vậy, Chu Long Quảng, người vào vai Phật Tổ Như Lai thường khiến bầu không khí trường quay trở nên trang nghiêm lạ thường. Khi ông ngồi thiền giữa cảnh quay, người qua đường tự nhiên dừng lại đảnh lễ, như thể phản ứng xuất phát từ một cảm nhận vô thức hơn là nhận thức lý trí.
Nhân vật Diêm vương do diễn viên gạo cội Lưu Giang thể hiện liên tục gặp chuyện tâm linh không thể giải thích. Ngay từ buổi ghi hình đầu tiên, Lưu Giang đã thấy có gì đó là lạ khi ngồi trên bảo tọa của Diêm vương. Theo nam diễn viên chia sẻ, ông cảm thấy như có cơn gió lạnh thổi sau đầu, nghe thấy vài tiếng ồn ào quỷ dị như ai đó đang trêu đùa. Ban đầu, ông tưởng nhóm hậu cần đang quạt gió để tạo không khí dưới địa phủ nhưng khi quay đầu lại mới phát hiện chẳng có ai ở đó cả.
Kỳ lạ nhất là Lưu Giang vốn đã thuộc làu làu các động tác mà đạo diễn Dương Khiết thiết kế nhưng đến khi ghi hình, ông lại vô thức hành động theo cách khác. Lúc đó, đạo diễn Tây Du Ký định trách cứ Lưu Giang vì không làm theo kịch bản nhưng sau lại nhận ra cách thể hiện của ông còn hoàn hảo hơn mong đợi của bà rất nhiều.
Có lần, khi đang quay phim, Lưu Giang đột nhiên thấy được 2 diễn viên quần chúng mặc trang phục quỷ quái xuất hiện trước mặt mình. Khi ấy, ông còn nghĩ 2 người này sơ sót trong việc chọn hướng đứng, làm hỏng cả cảnh quay. Thế nhưng khi Lưu Giang hỏi lại việc này, cả ekip đoàn phim đều xác nhận là lúc đó không có ai đứng trước mặt nam diễn viên cả.
Cứ ngỡ phim đóng máy thì chuyện lạ gì cũng hết, ai dè, kể cả khi về nhà, suốt một thời gian dài, lúc trước khi đi ngủ, Lưu Giang vẫn thường nghe được tiếng quát tháo văng vẳng bên tai, cứ như ông vẫn còn ở trong hang đá vôi – nơi diễn cảnh âm phủ của đoàn phim Tây Du Ký.
Vì sao Tây Du Ký vẫn sống mãi?
Sau nhiều thập kỷ, Tây Du Ký vẫn được xem lại hết lần này đến lần khác, vượt qua sự thay đổi của công nghệ, thẩm mỹ và cả thế hệ khán giả. Câu hỏi đặt ra không chỉ là vì bộ phim hay, mà là vì sao nó vẫn giữ được sức hấp dẫn đặc biệt đến vậy.
Có lẽ giá trị của Tây Du Ký chưa bao giờ chỉ nằm ở yếu tố giải trí.
Bộ phim mở ra trước mắt người xem một thế giới thần tiên huyền ảo nơi Thần, Phật, yêu quái và con người cùng tồn tại trong một trật tự mà mắt thường không thể quan sát. Trên màn ảnh, thế giới ấy được tái hiện sống động đến mức khiến người ta có cảm giác như đang chứng kiến một thực tại khác đang vận hành song song với đời sống con người.
Điều đáng suy ngẫm là: những trải nghiệm kỳ lạ mà chính đoàn làm phim kể lại dường như khiến ranh giới giữa hư cấu và trải nghiệm trở nên mờ nhạt hơn.
Khi diễn viên khoác lên mình hình tượng Quan Âm hay Như Lai, người xung quanh tự nhiên sinh lòng kính ngưỡng. Khi cả đoàn sống trong trạng thái tiết chế và đồng tâm, nhiều hiện tượng khó lý giải lại xuất hiện. Những điều vốn chỉ tồn tại trong câu chuyện thần thoại dường như, ít nhất trong cảm nhận của người trong cuộc, đã chạm tới đời thực.
Từ đó nảy sinh một câu hỏi lớn hơn: liệu thế giới trong Tây Du Ký hoàn toàn là tưởng tượng, hay chỉ là một tầng nhận thức mà con người hiện đại không còn dễ dàng tiếp cận?
Trong truyền thuyết phương Đông, tổ tiên từng kể về Long Vương tạo mưa, thần linh hiển hiện hay những cuộc gặp gỡ giữa con người và thế giới siêu nhiên. Ngày nay, nhiều người xem đó là huyền thoại, là sản phẩm của trí tưởng tượng tập thể. Nhưng nếu những trải nghiệm tương tự vẫn xuất hiện, dù chỉ thoáng qua, trong đời sống hiện đại, thì có lẽ câu hỏi không nằm ở việc “có thật hay không”, mà ở việc con người ngày nay còn đủ khả năng cảm nhận hay không.
Có thể khoa học giúp chúng ta nhìn thấy xa hơn, đo lường chính xác hơn, nhưng đồng thời cũng khiến con người quen tin rằng chỉ những gì đo được mới tồn tại.
Và chính vì thế, Tây Du Ký không chỉ kể một chuyến đi thỉnh kinh.
Nó giống như một lời nhắc rằng thế giới có thể rộng lớn hơn những gì con người hiện đại đang nhìn thấy, và khi nghệ thuật trở thành chiếc cầu hiếm hoi giúp người ta thoáng chạm vào phần thực tại ấy.
Còn câu trả lời cuối cùng, có lẽ mỗi người xem đều phải tự tìm lấy cho mình.
Theo VTC News, Dân Việt, Vạn Điều Hay
BÀI CHỌN LỌC:
Chuyển Pháp Luân – Cuốn thiên cổ kỳ thư vô giá nhất định phải đọc
XEM THÊM:
Trước khi đắc quả vị Phật, Đường Tăng đã tu đến cảnh giới nào?
Vì sao Đường Tăng phải trải qua 81 kiếp nạn mới được ban chân kinh
Cao nhân dạy Tôn Ngộ Không 72 phép thần thông có lai lịch bí ẩn thế nào?
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
