Tân Thế Kỷ (TTK) – Con đường tơ lụa (The Silk Road) là một tuyến đường thông thương quan trọng của nhân loại trong suốt một thời gian dài lịch sử.
Nhờ có con đường tơ lụa, những vùng đất, nền văn hóa mới được tìm ra và là động lực cho sự phát triển của cả châu Á, châu Âu trên nhiều lĩnh vực.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 1 con duong to lua la di san van hoa nhan loai](https://hocbongduhoctrungquoc.info/wp-content/uploads/sites/4/2020/02/con-duong-to-lua-la-di-san-van-hoa-nhan-loai.jpg)
Con đường tơ lụa hình thành như thế nào?
5.300 năm trước, người dân đất Thần Châu (Trung Quốc ngày nay) đã tìm ra cách trồng dâu nuôi tằm, lấy kén ươm tơ, dệt lụa. Tơ lụa thời đó được dành riêng cho vua chúa và hàng quý tộc. Sau ngành dệt phát triển, sản phẩm lụa tơ tằm đã được đưa đi các vùng và nhiều nơi, mở ra con đường thông thương với thế giới bên ngoài. Con đường tơ lụa dần dần được hình thành từ đó.
Từ thế kỷ thứ 2 TCN, khi ấy Trương Kiên – một triều thần của Hán Vũ Đế đã nhận lệnh đi về phía Tây để liên minh với những quốc gia và dân tộc mới chống lại quân Hung Nô. Trải qua nhiều gian khổ, Trương Khiên đã tìm được người Nguyệt Chi (thuộc miền Bắc Ấn Độ ngày nay).
Trên đường về ông cùng tùy tùng đã mang theo nhiều sản vật mà triều đình rất quan tâm. Nhờ đó những tuyến đường nhỏ trước đây đã được kết nối lại với nhau, nhiều tuyến mới được khai phá và an toàn hơn do được sự bảo vệ của triều đình. Tuyến đường mà Trương Khiên đã khai phá được người đời sau gọi là Con đường tơ lụa.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 2 truongkien](https://tantheky.org/wp-content/uploads/2023/05/truongkien.jpg)
Cuộc hành trình của Trương Kiên không mang lại thêm mối quan hệ nào mới cho nhà Hán nhưng giúp ông có thêm nhiều kiến thức về nền văn hóa phương Tây, tuyến đường mới và đặt nền móng cho con đường tơ lụa.
Trong lịch sử, người Trung Hoa mang vải lụa, gấm vóc… đến Ba Tư và La Mã đồng thời những doanh nhân các vùng khác cũng tìm đường đến với Trung Hoa.
Từ đây, con đường tơ lụa phát triển với tốc độ chóng mặt, bắt nguồn từ Phúc Châu, Hàng Châu, Bắc Kinh của Trung Quốc qua Mông Cổ, Ấn Độ, Kazkhstan, Thổ Nhĩ Kì, Hy Lạp…
Từ thế kỷ thứ VII, con đường tơ lụa trên biển ra đời bởi các thương gia Ả Rập. Sau đó, các quốc gia như Bồ Đào Nha, Anh, Pháp, Hà Lan lần lượt kéo đến Trung Quốc buôn bán qua đường biển với tốc độ nhanh, an toàn hơn.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 3 truongkien1](https://tantheky.org/wp-content/uploads/2023/05/truongkien1.jpg)
… những món hàng giá trị và kỳ lạ…
Thời ấy, duy chỉ có Trung Quốc làm ra mặt hàng này và chỉ dành cho các vua chúa và hoàng tộc nên lụa tơ tằm Gọi là con đường tơ lụa tơ tằm trở thành mặt hàng quý giá. Kể từ khi có con đường tơ lụa, nhiều thương gia Trung Quốc quyết định đem sản phẩm này tới phương Tây.
Những bậc đế vương hay nhà quý tộc của La Mã rất thích lụa Trung Hoa. Họ mong muốn sở hữu thứ hàng này đến mức sẵn sàng đổi chỗ lụa đó bằng vàng với cân nặng tương đương.
Nhận thấy lợi nhuận khổng lồ từ thị trường mới, các thương gia Trung Quốc tăng cường vận chuyển hàng hóa tới La Mã, Ai Cập. Đồng thời, người dân phương Tây cũng lên đường tới Trung Quốc để buôn bán và truyền bá tôn giáo.
Sau một thời gian, số lượng hàng hóa trên con đường tơ lụa ngày một đa dạng: từ đá quý, các loại gia vị, khoáng sản, thuốc… hay cả các loài động vật. Ngược lại, ngựa Ba Tư cũng trở thành món hàng giá trị và đắt đỏ mà các lái buôn thời bấy giờ trao đổi trên con đường tơ lụa.
Không chỉ các loài động vật, nô lệ cũng bị buôn bán dọc theo con đường tơ lụa. Họ hầu hết là những người dân thường vô tội bị bắt trong các cuộc chiến tranh, tội phạm hay nợ một món tiền lớn mà không thể trả.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 5 truongkien3](https://tantheky.org/wp-content/uploads/2023/05/truongkien3.jpg)
Không chỉ có ý nghĩa về mặt giao thương, con đường tơ lụa cũng là cửa ngõ mà các tiến bộ của khoa học kỹ thuật phương Tây du nhập vào phương Đông. Những cuộc buôn bán, thám hiểm giúp con người có cái nhìn mới về tự nhiên, địa lý, chính trị.
Thông qua con đường này, văn hóa các nước cùng nhiều tôn giáo được giao thoa khắp nơi. Ở các thành phố lớn trên con đường tơ lụa như Samarkand, ngoài kinh tế thì tôn giáo cũng là vấn đề rất đáng tự hào.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 6 truongkien4](https://tantheky.org/wp-content/uploads/2023/05/truongkien4.jpg)
Mọi tôn giáo đều được chấp nhận và tôn trọng trên con đường tơ lụa. Chính quan điểm thể hiện sự tiến bộ, tạo tiền đề cho các nền văn minh phát triển.
Con đường tơ lụa cũng là nơi để nhiều nhà thám hiểm viết nên tên tuổi của mình, điển hình nhất là Marco Polo (1254 – 1324). Ông là một người Ý, sống vào thế kỷ XIV và đã sử dụng con đường tơ lụa để khám phá nhiều vùng đất mới ở Trung Quốc. Marco thậm chí còn được vua Hốt Tất Liệt phong một chức quan. Khi trở về lại châu Âu, ông đem theo nhiều kiến thức cùng sản vật Trung Hoa.
![Huyền thoại về "con đường tơ lụa" nổi tiếng 7 truongkien5](https://tantheky.org/wp-content/uploads/2023/05/truongkien5.jpg)
Tương truyền rằng, món mì Ý chính là mì của Trung Hoa được Marco Polo đem về Ý qua con đường tơ lụa. Sau này ông viết lại cuộc hành trình thú vị của mình trong cuốn sách “Marco Polo du ký” và trở thành một nhà thám hiểm vĩ đại của toàn nhân loại.
Sự suy tàn của con đường vĩ đại
Các cuộc chiến tranh liên miên cùng nạn đạo tặc, cướp phá khiến cho những đoàn người buôn bán luôn gặp nguy hiểm, con đường tơ lụa vĩ đại dần suy thoái.
Tuy nhiên sau khi đế quốc Nguyên Mông mở rộng bờ cõi ra khắp châu Á và châu Âu, công việc buôn bán nơi đây thịnh vượng trở lại. Nhưng chính con đường này vô tình lại phát tán dịch bệnh “Cái chết đen” ra khắp châu Âu và Trung Á trong năm 1348 – 1350. Căn bệnh này giết hại gần 60% dân số của châu Âu và tác động không nhỏ tới hoạt động của con đường tơ lụa.
Cuối cùng con đường tơ lụa vĩ đại cũng tan rã vào thập niên 1400 bằng hàng loạt sự kiện đáng buồn. Tại Trung Quốc, nhà Minh lên nắm quyền đã khống chế con đường tơ lụa. Việc bắt nộp thuế cao đã khiến nhiều thương gia phải tìm đến con đường vận chuyển khác.
Sự phát triển của đế chế Ottoman khiến cho tuyến đường nối phương Tây và phương Đông bị chặn đứng. Con đường tơ lụa từ đây chìm vào dĩ vãng và những hào quang của nó cũng tiêu tan để lại nhiều thành phố cổ heo hút.
Nghi Vân (t.h)
Tham khảo bian, DV
Xem thêm:
Thành phố di sản “ngủ quên” ngàn năm gần đây mới có khách du lịch
Bí ẩn đằng sau sự diệt vong của 3 nền văn minh cổ đại và lối thoát cho con người hiện đại
Bí ẩn đằng sau sự diệt vong của 3 nền văn minh cổ đại và lối thoát cho con người hiện đại
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*