Công nghệ in hình chìm (watermark) trong thời cổ đại vẫn tiếp tục được sử dụng trên tiền giấy hiện đại ngày nay, và được xem là một kỹ thuật quan trọng trong việc chống làm giả. Tiền giấy thời Tống với chất lượng giấy cao, quy trình chế tác tinh xảo khiến việc làm giả trong thời gian ngắn gần như không thể. Đến thời Minh, công nghệ chống giả trên tiền giấy còn được nâng lên một mức độ cao hơn.
Trong lịch sử tiền tệ thế giới, Trung Quốc là quốc gia đầu tiên sử dụng tiền giấy. Tờ tiền giấy thực sự đầu tiên xuất hiện vào năm Thiệu Hưng thứ 30 thời Nam Tống (năm 1160), được gọi là “Hội tử” do triều đình phát hành. “Hội” có nghĩa là thanh toán. Thời bấy giờ, triều đình quy định tiền giấy và tiền đồng được lưu hành song song.
Nhờ ưu điểm gọn nhẹ, dễ sử dụng, tiền giấy được người dân vô cùng ưa chuộng. Tuy nhiên, điều này cũng thu hút sự chú ý của những kẻ làm giả. Vậy triều đình thời bấy giờ đã thực hiện các biện pháp chống giả như thế nào?
Bản in mẫu của tiền “Hội tử” thời Tống. Ở giữa có hàng chữ lớn viết ngang “Hành tại Hội tử khố”, chỉ cơ quan quản lý tiền Hội tử tại kinh đô tạm thời. Góc trên bên phải in “Đại nhất quán văn tỉnh”, góc trên bên trái in “Đệ nhất bách thập liệu”. (Ảnh: Phạm vi công cộng)
I. Tiền giấy thời nhà Tống
Hệ thống chống giả của tiền giấy thời Tống dựa trên ba yếu tố then chốt: Chất liệu giấy, hoa văn và hoa áp (ký hiệu riêng).
1. Chất liệu giấy cao cấp từ Tứ Xuyên
Một trong những điều cơ bản nhất là kiểm soát chặt chẽ vật liệu in ấn. Theo ghi chép trong Tống sử – Thực hóa chí, nhà Tống sử dụng loại giấy mịn chuyên dụng từ Tứ Xuyên (Giấy Tứ Xuyên) để in tiền.
Giấy Tứ Xuyên được làm từ vỏ cây dâu tằm (chử bì), có đặc tính sáng bóng, trắng mịn và độ bền cực cao. Đây là loại giấy cao cấp thời bấy giờ “. Để chống làm giả, triều đình nghiêm cấm dân gian mua bán loại giấy này.
2. In nhiều màu
Kỹ thuật in ấn tiền giấy thời đó là cơ mật quốc gia, được kiểm soát chặt chẽ và tuyệt đối không được tiết lộ ra ngoài. Nhà Tống sử dụng các bản khắc kim loại để in tiền, trên đó chạm khắc các ký hiệu chống giả đặc biệt nhằm tăng độ khó cho việc sao chép.
Đáng chú ý, kỹ thuật in nhiều màu (đa sắc) – một quy trình quan trọng trên tiền giấy hiện đại – đã được áp dụng từ thời Tống với ba màu chủ đạo: đỏ, xanh lam và đen.
Tờ tiền có hình chữ nhật, xung quanh trang trí hoa văn, ở giữa thường in hình nhân vật lịch sử, kiến trúc hoặc các điều luật liên quan. Mệnh giá bao gồm: 500 văn, 1 quán, 10 quán, 100 quán…
3. Kỹ thuật in hình chìm – yếu tố quan trọng góp phần vào nỗ lực chống hàng giả
Tiền giấy thời Tống áp dụng kỹ thuật “giấy vân nước” (thủy văn chỉ) có từ thời Đường, chia làm hai loại: in hoa nổi (minh hoa) và in hoa chìm (ám hoa).
In hoa nổi: Các nghệ nhân dùng dây bện thành vân hoặc hoa văn trên lưới lọc giấy. Khi đúc giấy, lớp bột giấy tại vị trí này sẽ mỏng hơn, tạo ra hoa văn sáng lên khi soi qua ánh sáng.
In hoa chìm: Đây chính là tiền thân của hình chìm hiện đại. Thay vì dùng mực, người ta dùng bản khắc ép mạnh lên mặt giấy để tạo ra các họa tiết chìm (ám hoa).
Ngoài ra, “Hoa áp” (một dạng ký hiệu thay cho chữ ký, trông giống chữ Hán nhưng không phải chữ Hán) được in ở bốn góc hoặc chính giữa tờ tiền để xác thực. Với chất lượng giấy thượng hạng và quy trình chế tác phức tạp, những kẻ bất lương rất khó có thể làm giả trong thời gian ngắn.
II. Tiền giấy thời nhà Minh
Đến thời Minh, hàm lượng công nghệ chống giả lại được nâng lên một tầm cao mới. Vào tháng 3 năm Hồng Vũ thứ 8, Chu Nguyên Chương đã tham chiếu chế độ tiền tệ thời Nguyên để thiết lập “Bảo sao Đề cử ty”, quản lý các cục sản xuất giấy, in ấn và kho lưu trữ. Năm Hồng Vũ thứ 9, “Đại Minh Thông hành Bảo sao” chính thức được phát hành.
1. Chất liệu giấy vỏ cây dâu đặc trưng
Nguyên liệu chính để sản xuất tiền giấy thời nhà Minh là giấy vỏ dâu (tang bì chỉ), pha trộn với các công văn giấy cũ phế thải để tạo thành bột giấy. Loại giấy này có màu xám xanh, rất dày và nặng, khiến việc mô phỏng trở nên cực kỳ khó khăn.
2. Chạm khắc siêu nhỏ (vi khắc)
Trên tiền giấy nhà Minh xuất hiện kỹ thuật vi khắc tuyệt xảo. Các nghệ nhân vi chạm thường là những bậc thầy về hội họa, thư pháp và điêu khắc. Họ khắc lên bản mẫu những hoa văn cực kỳ chi tiết và các điển tích lịch sử dài. Với độ tinh xảo này, ngay cả khi có bản mẫu trong tay, những kẻ làm giả cũng không thể chạm khắc sao chép y hệt.
Đóng dấu chống giả
Mặt trước của tờ tiền giấy thời nhà Minh được đóng hai con dấu chính thức màu đỏ: “Đại Minh Bảo sao chi ấn” (Ấn chương của tiền giấy Đại Minh) và “Bảo sao Đề cử ty ấn” (Ấn chương của cơ quan quản lý tiền tệ). Mặt sau cũng có hai dấu niêm phong: một dấu quan ấn màu đỏ và một dấu mực in mệnh giá.
Các con dấu này đều cài cắm các “mật mã” chống giả. Đặc biệt, mực dấu không phải loại chu sa thông thường mà được pha trộn thêm chì sunfua, tạo ra chất liệu đặc biệt rất khó bị làm giả.
Phần dưới mặt trước của Đại Minh Bảo sao có in các điều luật khẳng định giá trị lưu hành song song của tiền giấy và tiền đồng. Kẻ làm giả sẽ bị xử tử hình. Ngược lại, người tố giác hành vi làm giả sau khi xác minh đúng sự thật sẽ được triều đình trọng thưởng. Ngoài ra, các mép tờ tiền còn được đánh số thứ tự để quản lý chặt chẽ.
Có thể nói, công nghệ chống giả của Đại Minh Bảo sao là tinh vi và nghiêm ngặt nhất so với các triều đại trước đó, thể hiện trình độ kỹ thuật bảo an vượt trội của thời bấy giờ.
Theo NTD
BÀI CHỌN LỌC:
