spot_img
28 C
Vietnam
Thứ Bảy,20 Tháng Tư
spot_img

“Giải trí đến chết” – cuốn sách tiên tri đáng sợ cho nhân loại

“Giải trí đến chết” là cuốn sách bán chạy nhất thế giới vào những năm 1930. Cuốn sách dược xuất bản lần đầu vào năm 1985 đã gây chấn động về tác động ăn mòn của truyền hình và phương tiện truyền thông điện tử đối với văn hóa con người.

img_0

Đồng thời cuốn sách còn gây chấn động về tác động ăn mòn của truyền hình và phương tiện truyền thông điện tử đối với văn hóa con người. Đó là cái nhìn tiên tri về những gì sẽ xảy ra khi chính trị, báo chí, giáo dục và thậm chí cả tôn giáo trở thành đối tượng của nhu cầu giải trí và mạng xã hội trở thành một thế lực có thể thao túng và khống chế tư tưởng con người.

Giờ đây, với sự bùng nổ của Internet, smartphone, mạng xã hội và thực tế ảo và các thuật toán gợi ý nội dung tinh vi, các nội dung này ngày càng lan rộng đến mọi ngóc ngách trên thế giới, khuếch đại sự truy cầu các kích thích tâm lý và dục vọng của con người – thì ý nghĩa của cuốn sách càng to lớn hơn.

Neil Postman
Tác giả Neil Postman (1931 – 2003)

Tác giả Neil Postman (1931 – 2003) là nhà phê bình và nhà giáo dục người Mỹ. Trong cuốn sách “Amusing Ourselves to Death”, tạm dịch là “Giải trí đến chết”, ông đã nêu ra một vấn đề khiến cho người đọc không khỏi kinh ngạc, đó là chúng ta đang mê đắm trong vui thú tạo ra bởi những công cụ truyền thông hiện đại mà không thể tự mình vực dậy, nó không chỉ khiến cho chúng ta mất đi năng lực tư duy nghiêm túc, mà còn có thể dẫn đến việc văn hóa nhân loại sẽ bị tiêu vong.

Trí tuệ vĩnh hằng: Thời đại của ‘Giải trí đến chết’
Trong cuốn “Giải trí đến chết” (Amusing Ourselves to Death), tác giả Neil Postman khẳng định rằng con người sẽ bị áp bức bởi chính ham muốn tiêu khiển của mình, như tác giả Aldous Huxley (bên phải) đã phản ánh trong cuốn “Tân Thế giới Dũng cảm”, mà không phải giống như George Orwell (bên trái) đã đề cập trong cuốn tiểu thuyết “1984” của mình (Ảnh: Hulton Archive/Getty Images, Epoch Times).

Phần mở đầu của cuốn sách “Giải trí đến chết”, tác giả Neil Postman có những lời tiên tri thật đáng sợ:

“Chúng tôi đã để mắt đến cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng “1984” của nhà văn, nhà báo người Anh George Orwell, xuất bản năm 1949. Khi năm 1984 đến mà lời tiên đoán không thành sự thực, những người Mỹ thận trọng đã cất tiếng hát nhẹ nhõm ngợi ca chính họ. Cái gốc của nền dân chủ tự do vẫn được giữ vững. Dù nơi nào đang xảy ra khủng bố nhưng ít nhất chỗ chúng tôi đây không bị cơn ác mộng Orwellian ghé thăm.

Nhưng chúng ta đã quên rằng, song song với viễn cảnh đen tối mà Orwell dự đoán, còn có một lời tiên tri khác, cũ xưa hơn, ít nổi tiếng hơn, nhưng cũng rùng rợn không kém: Đó là Tân Thế giới Dũng cảm (Brave New World) của Aldous Huxley.

Khác với suy nghĩ thông thường, Huxley và Orwell lại có những tiên đoán hoàn toàn trái ngược. Orwell cảnh báo rằng chúng ta sẽ bị khuất phục trước một thế lực áp bức từ bên ngoài. Còn trong tầm nhìn của Huxley, không có Big Brother (Anh Cả) nào tước quyền tự chủ, sự trưởng thành và lịch sử của loài người. Mọi người đều tự nguyện yêu thích sự áp bức đó và ngưỡng mộ những công nghệ làm suy giảm khả năng tư duy của họ.

Điều mà Orwell lo sợ là cuốn tiểu thuyết sẽ bị cấm, còn điều Huxley lo sợ là không có lý do gì để cấm cuốn sách đó vì chẳng ai muốn đọc nó. Orwell lo sợ những kẻ tước đoạt thông tin của chúng ta, còn Huxley lo sợ truyền thông mang lại quá nhiều thông tin sẽ khiến chúng ta trở nên thụ động và ích kỷ. Orwell lo sợ rằng sự thật sẽ bị che giấu, Huxley lại lo sợ sự thật sẽ bị nhấn chìm trong biển cả thông tin không mấy liên quan. Orwell lo sợ rằng nền văn hóa sẽ bị kiểm soát, Huxley lo sợ nền văn hóa sẽ trở nên tầm thường… Trong tác phẩm “1984”, con người bị kiểm soát trong đau đớn, còn trong “Thế Giới Mới Tươi Đẹp”, con người bị điều khiển trong khoái cảm. Tóm lại, Orwell lo sợ những gì chúng ta ghét sẽ hủy hoại chúng ta, còn Huxley lo sợ chính những gì chúng ta yêu thích sẽ hủy hoại chúng ta.

Cuốn sách nàychỉ ra rằng Huxley, chứ không phải Orwell, đã đúng.”

Theo cách nói của Postman: “Bao quanh bởi tàn tích của một nền văn hóa đã bị sụp đổ và kiệt quệ”, nền văn hóa của chúng ta đã trở thành “một nền văn hóa tầm thường” và đang trên tiến trình trở thành một nền văn hóa “nô lệ” (captive culture)?

Cuốn tiểu thuyết “1984”

Cuốn tiểu thuyết “1984” của Orwell, – đứng thứ 13 trong 100 tiểu thyết hay nhất thế kỷ 20 – là câu chuyện tưởng tượng về nhân vật chính Winston Smith và Julia, người yêu của ông. Smith làm việc trong Bộ Sự Thật. Ông có trách nhiệm kiểm duyệt, biên tập lại lịch sử theo chỉ thị của ông Anh Cả (Big Brother – một đảng chính trị). Vì không chấp nhận sự giả dối và tàn bạo của Bộ Sự Thật, Winston và Julia chống lại Anh Cả. Cả hai bị bắt và bị tra tấn. Winston phản bội Julia và tố giác người yêu. Julia bị phẫu thuật não còn Winston trở thành thân tàn ma dại với một nhân cách tàn lụi.

Cuốn tiểu thuyết “Thế Giới Mới Tươi Đẹp”

Đứng thứ 5 trong 100 tiểu thuyết hay nhất thế kỷ 20, tiểu thuyết “Thế giới mới tươi đẹp (Brave New World)” của Aldous Huxley xuất bản năm 1930, mô tả xã hội năm 2540, nơi con người được thụ tinh trong ống nghiệm và sản xuất theo dây chuyền. Việc sinh đẻ và nuôi con (của “thời xưa”) được coi như những cảnh nhớp nhúa, kinh tởm. Những từ như “cha”, “mẹ” bị tránh nói như húy kỵ. Cuộc sống gia đình bị coi là bệnh hoạn.

brave world 2

Để giáo dục cho trẻ em, những câu nói soạn sẵn, có vần điệu như những châm ngôn sẽ được phát lặp lại hàng nghìn lần trên loa khi trẻ em ngủ để in vào tiềm thức của trẻ và tạo thành những ám thị trong suốt cuộc đời.

Nhờ công nghệ phát triển tột bậc, sản xuất dư thừa đảm bảo thỏa mãn mọi nhu cầu vật chất; tiêu dùng và hưởng thụ được khuyến khích; mọi người thoải mái vui chơi, xã hội lo cung cấp cho họ những phương tiện tiêu khiển, cá nhân không được dùng thời gian một mình; vì không phải lo thiếu nhu cầu vật chất và không có những mối quan hệ riêng tư, nên không cần (và không được phép có) những phút suy tư trầm lắng.

Quy định về hôn nhân đồng giới ở Việt Nam
Quan hệ đồng tính được xem là tất nhiên (Ảnh minh họa)

Tình dục chỉ có mục đích duy nhất là khoái lạc, bản năng tình dục được buông thả không giới hạn, nhưng những biện pháp tránh thai được áp dụng nghiêm ngặt vì tuyệt đối không được mang thai và sinh con. Chung thủy bị coi là lố bịch và trinh tiết bị coi là kinh tởm. Tình dục đồng giới và tình dục ở tuổi vị thành niên được coi là điều tất nhiên. Toàn bộ nền điện ảnh ở nơi đây toàn là phim khiêu dâm.

Và đấy là điều mà người ta gọi là hạnh phúc: Một hạnh phúc cho tất cả, ngang nhau! Và để cho hạnh phúc luôn luôn đầy đủ, còn có thêm một thứ: soma, đó là những viên thuốc gây ảo giác được phát cho mọi người theo khẩu phần; mỗi khi người ta thấy buồn phiền, bất an, thiếu hạnh phúc, một viên soma sẽ đưa họ vào trạng thái lơ mơ phiêu bồng, không cảm giác, không ý thức, và họ lại thấy hạnh phúc.

Từ cuốn sách “Giải trí đến chết”, nhìn ra hiện thực xã hội ngày nay

Con người vốn truy cầu những kích thích tâm lý và có xu hướng tìm kiếm những thứ có thể đáp ứng các truy cầu này.

Không dễ để nhận ra rằng các nội dung kích thích tâm sắc – dục, tâm thể hiện bản thân, tâm hiếu thắng, tâm tranh đấu hơn thua, tâm tự mãn, tâm truy cầu vật chất… khoác trên mình chiếc áo hào nhoáng, quyến rũ và hấp dẫn của các gameshow, các bộ phim hấp dẫn, các video giải trí, các môn “thể thao điện tử”, các ấn phẩm nổi tiếng… tạo ra các kích thích tâm lý không ngừng để thỏa mãn nhu cầu của con người.

Truyền hình

“…Cụm từ “truyền hình nghiêm túc” là một sự mâu thuẫn về mặt thuật ngữ; và chiếc tivi đó chỉ nói bằng một giọng nói dai dẳng – tiếng nói của giải trí ”, Neil Postman nhận định.

nang cao hieu qua tuong tac voi cong chung trong chuong trinh truyen hinh
Điều đáng lo ngại của những chương trình giải trí truyền hình là tạo ra cảm giác khoái lạc, khiến cho người xem không cần phải động não suy nghĩ và luôn có thể cảm thấy vui vẻ, thoải mái….

Neil Postman phát hiện ra rằng “hầu hết tin tức hàng ngày [trên truyền hình] đều không có giá trị, bao gồm cả những thông tin mang lại cho chúng ta điều gì đó để nói nhưng không thể dẫn đến bất kỳ hành động có ý nghĩa nào.”

Bên cạnh các chương trình gameshow ca nhạc, giải trí, hài kịch, truyền hình thực tế, phim truyền hình… các chương trình truyền hình khác về thể thao thậm chí cả các chương trình giáo dục, tôn giáo đều được trình bày dưới dạng giải trí. Tin tức, chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo, quảng cáo… tất cả phải đáp ứng nhu cầu giải trí. Giải trí là yếu tố để thành công của các Đài truyền hình.

Điều đáng lo ngại của những chương trình giải trí truyền hình là tạo ra cảm giác khoái lạc, khiến cho người xem không cần phải động não suy nghĩ và luôn có thể cảm thấy vui vẻ, thoải mái. Nó tạo cho công chúng thói quen lệ thuộc, tiếp nhận thông tin thụ động, lười suy nghĩ, sợ lý luận và không muốn phân tích các vấn đề có tính phức tạp.

Nói một cách đơn giản, sự phát triển của truyền hình đã làm suy giảm năng lực trí tuệ của một bộ phận công chúng.

Internet, mạng xã hội

Được tiếp sức bởi Internet, điện thoại thông minh, mạng xã hội và các thuật toán gợi ý nội dung tinh vi, các nội dung này ngày càng lan rộng đến mọi ngóc ngách trên thế giới, khuếch đại sự truy cầu các kích thích tâm lý và dục vọng của con người.

Sự phát triển nở rộ của các hình thức mạng xã hội cũng dẫn dắt con người ta mê đắm và cũng được đánh giá như một hình thức ‘giải trí đến chết”.

Ngay chính các chuyên gia tạo ra mạng xã hội cũng cho rằng, những phương tiện này không đơn thuần là công cụ chỉ chờ người đến và sử dụng, nó có những mục tiêu riêng mà chúng ta thường không để tâm đến. Những nền tảng này liên tục kết nối với khán giả, câu dẫn người xem để mọi người chi nhiều tiền hơn. Lợi nhuận là mục tiêu quan trọng nhất với các nền tảng này.

Mạng xã hội có thể truy cập dễ dàng từ nhiều phương tiện, thiết bị như máy tính, điện thoại,...
Thực tế, mạng xã hội dễ dàng gây nghiện hơn cả rượu bia và ma túy bởi vì chúng phổ biến hơn

Tim Kendall, cựu chủ tịch Pinterest và cựu giám đốc mảng Monetisation (kiếm tiền) trên Facebook đã kể lại một tình huống khi ông không thể rời mắt khỏi điện thoại dù đã về nhà. Tim cho rằng ông đã sáng tạo ra một thứ để làm việc vào ban ngày và rơi vào cái bẫy của chính nó vào ban đêm. “Tôi không thể rút ra khỏi vũng lầy”, Tim cho biết.

“Đó là cảm giác bạn thấy quen thuộc, tôi thấy quen thuộc và chúng ta đều thấy đồng cảm, dù không cần là chủ tịch của một tập đoàn lớn. Chúng ta đều trở thành “con mồi” của mạng xã hội và công nghệ, hoàn toàn nhận thức được nhưng gần như không thể thoát ra,” Tim Kendall chia sẻ.

Trong một nghiên cứu, 70% người thừa nhận rằng họ phải đăng nhập vào mạng xã hội đầu tiên ngay khi vừa mở máy tính hoặc thiết bị di động.

Sự bùng nổ của Internet, các ứng dụng di động, mạng xã hội và trò chơi điện tử ngày nay đang gây ra một làn sóng nghiện ngập mới. Chúng giống như một loại ma túy tinh thần, được tiêm bằng một ống tiêm dưới da chính là chiếc điện thoại di động lúc nào cũng có trong túi của mỗi người, Anna Lembke, bác sĩ tâm thần đồng thời là giáo sư tại Đại học Stanford cho biết.

Thực tế, mạng xã hội dễ dàng gây nghiện hơn cả rượu bia và ma túy bởi vì chúng phổ biến hơn, được cộng đồng chấp nhận rộng rãi và gần như là hoàn toàn miễn phí.

Nhiều bạn trẻ đờ đẫn vì nghiện game: Làm sao thoát khỏi sa lầy? - 1
Rất nhiều những đứa trẻ ngày nay, khi nhân cách và trí tuệ còn non nớt đã bị dẫn động vào các trò giải trí như game online, MXH, Tiktok,… khiến cha mẹ và xã hội hết sức lo lắng cho tương lai của chúng.

Các nhà khoa học thần kinh phát hiện rằng, tương tự như khi người ta sử dụng các chất kích thích khác như rượu, bia, ma túy…, khi sử dụng mạng xã hội, lướt web, chơi các trò chơi điện tử hay xem các chương trình truyền hình yêu thích, não bộ sẽ tạo ra cơn bão dopamine, một chất hóa học có chức năng dẫn truyền thần kinh tạo ra cảm giác vui vẻ, hưng phấn và tưởng thưởng. Khi dừng sử dụng các ứng dụng kỹ thuật số, dopamine sẽ không được tiết ra nữa, não bộ sẽ nhớ vì đã trót nghiện dopamine, và gây ra cảm giác thiếu hụt, lo lắng, sợ hãi, căng thẳng, ể oải, không muốn làm việc và mất phương hướng trong cuộc sống…

h391209.jpg
Rất nhiều những đứa trẻ không quan tâm đến việc học và sớm bị nghiện game

Điều này khiến ta liên tưởng đến những viên soma gây ảo giác hạnh phúc và hưng phấn được đề cập đến trong cuốn “Thế giới mới tươi đẹp”.

Mạng xã hội đang ăn sâu bám rễ vào tâm trí của mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, tước đoạt dần những giá trị nội tại và danh tính của từng cá nhân. Người trẻ hoài nghi về bản sắc chính mình, bản sắc cá nhân liên tục được các mạng xã hội gợi ý. Chúng được đề xuất trên dòng newsfeed – được “chăm bón” bởi những thông tin khác nhau, được tính toán chính xác bởi những thuật toán, tạo ra những hoài nghi cho từng cá nhân về danh tính: Liệu tôi là ai? Những thông tin tôi xem có phản ánh con người tôi? Những điều tôi từng cho là đúng liệu còn đúng không?

Càng ngày bác sĩ Anna Lembke càng gặp phải nhiều bệnh nhân trẻ tuổi đến phòng khám của bà với triệu chứng trầm cảm, lo lắng thậm chí có ý định tự sát vì nghiện dopamine từ các ứng dụng kỹ thuật số.

Theo Jonathan Haidt, Giáo sư tâm lý của trường ĐH New York, kể từ năm 2009 – thời điểm mạng xã hội trở nên phổ biến, số lượng trẻ em gái nhập viện vì tự làm hại bản thân từ 15-19 tuổi gia tăng 62%, từ 10-14 tuổi gia tăng 189% so với thập kỷ trước. Trong khi đó số lượng trẻ em gái từ 15-19 tuổi tự tử gia tăng 70% và số trẻ gái 10-14 tuổi tự tử gia tăng 151% so với 10 năm trước.

giải trí đến chết
Số trẻ gái từ 15-19 tuổi tự tử gia tăng 70% và số trẻ gái 10-14 tuổi tự tử gia tăng 151% so với 10 năm trước (nguồn: ảnh chụp màn hình Neflix)

Những điều này cho thấy Neil Postman đã đúng khi nhận định rằng, vào thời đại giải trí, tiêu khiển vô độ như hiện nay, kẻ hủy diệt nhân loại không phải là “kẻ thù” hay những điều chúng ta thù ghét, sợ hãi, mà rất có thể là những thú vui tiêu khiển, những điều chúng ta đang yêu thích và mê đắm kia.

Nghi Vân (t.h)

Theo TTVN, Epoch Times

Xem thêm:

Tân Thế Kỷ Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực

Xem thêm

- Quảng cáo -spot_img

Xem nhiều