Iran vừa đưa ra lời cảnh báo nghiêm trọng rằng các tuyến cáp internet dưới biển chạy qua eo biển Hormuz và Hồng Hải có thể trở thành mục tiêu quân sự nếu xung đột tiếp tục leo thang. Đây là một hành động mang ý nghĩa chiến lược sâu rộng, bởi hệ thống cáp này chính là xương sống của nền kinh tế số toàn cầu.
Khoảng 95% đến 97% lưu lượng internet thế giới không đi qua vệ tinh mà được truyền tải qua các sợi cáp quang đặt dưới đáy biển, ở độ sâu chỉ khoảng 1 đến 2 mét. Mọi giao dịch ngân hàng, giao dịch chứng khoán, hệ thống điện toán đám mây và toàn bộ dòng dữ liệu nối kết các thị trường tài chánh toàn cầu đều phụ thuộc vào hệ thống này. Điều đáng chú ý là các tuyến cáp này nằm chính trong khu vực mà lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang kiểm soát và áp dụng cơ chế thu phí bằng đồng nhân dân tệ đối với tàu thuyền qua lại.
Theo các dữ liệu quốc tế, nhiều tuyến cáp trọng yếu đang nằm trong vùng rủi ro cao, bao gồm FALCON, Gulf Bridge International, Europe India Gateway, SEA-ME-WE 6, AAE-1 và FLAG tại khu vực Hormuz. Tại Hồng Hải, các tuyến như EIG, Seacom, SMW-4, SMW-5, SMW-6, IMEWE và 2Africa Pearls đóng vai trò then chốt kết nối Á Châu, Âu Châu, Trung Đông và Phi Châu. Đây không phải là các tuyến phụ, mà là trục chính của thương mại kỹ thuật số toàn cầu.
Ngày 28 tháng 3, IRGC tuyên bố rằng “cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Hormuz và Hồng Hải sẽ không được miễn trừ nếu hành động gây hấn tiếp diễn.” Mặc dù chưa có tuyến cáp nào bị cắt, nhưng các tập đoàn công nghệ lớn đã bắt đầu chuyển hướng lưu lượng dữ liệu nhằm giảm thiểu rủi ro. Bản thân lời đe dọa đã đủ tạo ra tác động kinh tế đáng kể.
Lịch sử cho thấy hệ thống cáp dưới biển rất dễ bị tổn thương. Năm 2008, tám tuyến cáp bị đứt ngoài khơi Ai Cập đã khiến 70% đến 80% lưu lượng dữ liệu giữa Trung Đông và Âu Châu bị gián đoạn trong nhiều tuần. Năm 2024, các sự cố liên quan đến neo tàu tại Hồng Hải cũng đã gây hư hại nhiều tuyến cáp, với thời gian sửa chữa kéo dài nhiều tháng. Tuy nhiên, các sự cố này phần lớn là tai nạn. Một hành động phá hoại có chủ ý ở quy mô lớn vẫn chưa từng xảy ra, vì hậu quả sẽ mang tính hủy diệt lẫn nhau, bao gồm cả đối với chính Iran.
Giới phân tích nhận định rằng lời đe dọa này mang tính tín hiệu bất đối xứng nhiều hơn là kế hoạch hành động thực tế. Việc phá hoại cáp sẽ lập tức kéo theo phản ứng quân sự từ các lực lượng hải quân Hoa Kỳ, Anh và Pháp đang hiện diện trong khu vực. Đồng thời, Iran cũng phụ thuộc vào chính hệ thống cáp này cho hạ tầng thông tin của mình, khiến hành động cắt cáp trở thành một lựa chọn đầy rủi ro.
Tuy nhiên, chính lời đe dọa mới là công cụ chiến lược. Các nhà vận hành cáp buộc phải điều chỉnh lưu lượng, các công ty bảo hiểm phải tái định giá rủi ro, và các định chế tài chánh phải chuẩn bị các kịch bản gián đoạn mà trước đây chưa từng tồn tại. Tất cả những yếu tố này tạo ra ma sát trong hệ thống tài chánh toàn cầu mà không cần một sợi cáp nào bị cắt.
Trong bối cảnh đó, công nghệ vệ tinh đang nổi lên như một phương án thay thế chiến lược. Hệ thống Starlink với hơn 9,500 vệ tinh quỹ đạo thấp đang cung cấp kết nối internet có độ trễ thấp và khả năng chống nhiễu cao. Dù Iran đã triển khai các biện pháp gây nhiễu từ đầu năm, hệ thống này vẫn duy trì được khả năng vận hành nhờ các cải tiến kỹ thuật liên tục. Nhiều tàu chở dầu hiện đã được trang bị thiết bị Starlink để bảo đảm liên lạc trong trường hợp tuyến cáp bị gián đoạn.
Eo biển Hormuz, với chiều rộng chỉ khoảng 39 km, hiện đang trở thành điểm hội tụ của mọi dòng chảy chiến lược: 20% dầu mỏ toàn cầu, 20% khí tự nhiên hóa lỏng, một phần ba nguồn helium, cùng với gần như toàn bộ lưu lượng dữ liệu quốc tế. Đây không chỉ là điểm nghẽn địa lý, mà còn là trung tâm của một hệ thống kinh tế và công nghệ toàn cầu.
Trong bối cảnh này, các nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm duy trì ổn định khu vực mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi mọi lĩnh vực từ năng lượng, công nghệ đến tài chánh đều hội tụ tại một điểm duy nhất, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể lan rộng thành khủng hoảng toàn cầu.
Nguồn TeleGeography, Reuters, Bloomberg, VLKT News
