Cổ nhân có câu: “Họa phúc không tự nhiên đến, đều do lòng người tự chiêu mời.” Người đời thường than thở rằng mình tay trắng, chẳng có tài vật gì để làm việc thiện. Họ đâu biết rằng, “bố thí” không nhất thiết phải là vung tiền vạn bạc, mà thiện hạnh vốn dĩ nằm ngay trong từng chi tiết nhỏ của cuộc sống thường nhật.
Kinh Tạp Bảo Tạng có dạy: “Phật thuyết có bảy loại bố thí, không tổn hao tài vật mà được đại quả báo.”
1. Nhan thí: Gương mặt hiền hòa, hóa giải sân hận
Quẻ Khiêm trong Kinh Dịch viết: “Người quân tử khiêm nhường, lấy sự hạ mình để tu dưỡng bản thân.” Các bậc cổ đức cũng dạy: “Mặt không giận hờn chính là lễ vật cúng dường quý giá nhất.”
“Nhan thí” không chỉ là phép lịch sự xã giao, mà là biểu hiện của lòng từ bi. Tô Đông Pha cả đời lận đận, mấy bận bị lưu đày, nhưng người ta vẫn thấy ông ngồi giữa ruộng bùn ở Hoàng Châu, cười nói rôm rả với những bác nông dân. Nụ cười ấy là sự ung dung khi đã hàng phục được ngọn lửa sân hận trong lòng.
Khi ta đối mặt với nghịch cảnh mà vẫn giữ được nét mặt ôn hòa, điều đó có nghĩa là ta đã buông bỏ được cái “tôi” cao ngạo để trao cho chúng sinh một sự ấm áp như ngọc quý.
2. Ngôn thí: Lời nói tựa ngọc, tu dưỡng khẩu nghiệp
Tuân Tử nói: “Tặng người lời nói, quý hơn châu báu.” Đây chính là “Ái ngữ” trong Tứ nhiếp pháp của nhà Phật.
Lời nói hiền hòa chính là tu dưỡng khẩu đức. Như cụ Thái Nguyên Bồi luôn khiêm nhường, gặp người lao công cũng ngả mũ chào; sự khiêm tốn ấy đến từ giác ngộ “chúng sinh bình đẳng”. Người tu hành không chỉ giữ giới “không nói dối, không nói lời ác”, mà còn cần dành những lời an ủi như ngọc ấm cho kẻ đang thất thế. Đừng dùng lời sắc lẹm làm tổn thương người, cũng đừng dùng lời trực diện mà xát muối vào vết thương của họ. Một câu nói ấm lòng đủ sức làm chiếc cầu đưa người ta ra khỏi u tối.
3. Tâm thí: Lòng thành không dứt, chuyển hóa tâm thức
Vương Dương Minh có câu: “Tâm này sáng suốt, cần gì nói thêm.” “Tâm thí” là linh hồn của bảy loại bố thí, giúp chữa trị thói phân biệt và tính toán của con người. Nếu tâm ta không còn là một bàn tính luôn chi li thiệt hơn, mà là một chiếc bình lớn chứa đựng cả sơn hà, thì năng lượng của ta sẽ giao hòa với đất trời.
Tu hành chính là tu cái tâm “như như bất động” này. Không tính toán hơn thua, không vướng bận thị phi. Khi lòng có chí thành thì vạn vật đều gần gũi; khi lòng có từ bi thì hoàn cảnh sẽ tự xoay chuyển theo tâm.
4. Nhãn thí: Ánh mắt từ bi, soi rọi không tính
Trong cửa Phật có câu “Dùng mắt từ bi nhìn chúng sinh”. Những nét bút của đại sư Hoằng Nhất luôn toát ra vẻ thanh thoát, đầy lòng lầm lì bi mẫn chính là vì vậy.
Người phàm phu dùng đôi mắt để phân biệt đẹp xấu, người tu hành dùng đôi mắt từ bi để tìm kiếm tia sáng thiện lương. Ý nghĩa sâu xa của nhãn thí là: Bạn không còn soi xét thế giới bằng cái nhìn phán xét nữa, mà thấu hiểu rằng chúng sinh đều đang ngụp lặn trong biển khổ luân hồi để rồi bao dung cho nhau. Khi mắt bạn có ánh sáng, núi sông đại địa bạn thấy đều trở nên dịu dàng.
5. Thân thí: Thân hành thiện hạnh, dấn thân giúp đời
Sách Đệ Tử Quy có dạy: “Hễ là người, đều phải yêu thương.” Danh y Hải Thượng Lãn Ông hay các bậc Y thánh ngày xưa chẳng ngại tự tay rửa vết thương hôi hám cho người nghèo, đó chính là buông bỏ sự chấp chước vào cái “sạch – bẩn”.
Mỗi lần ta cúi xuống giúp người là một lần ta làm giảm đi cái xương sống ngạo mạn của chính mình. Làm việc thiện không cần đao to búa lớn: Dắt một cụ già qua đường, dựng lại chiếc xe bị đổ, che cho người lạ một góc ô khi trời mưa… Mỗi hành động nhỏ ấy đều là đang mài giũa viên ngọc nhẫn nhục trong tâm.
6. Tọa thí: Nhường chỗ cho người, buông bỏ ngạo mạn
Thời vua Khang Hy, đại học sĩ Trương Anh nhận được thư nhà kể về tranh chấp đất đai với hàng xóm. Người nhà mong ông dùng quyền thế để ép người, nhưng ông chỉ nhẹ nhàng hồi âm: “Thư đưa vạn dặm chỉ vì tường, nhường họ ba thước có sao đâu?” (Nhất chỉ thư lai chỉ vị tường, nhượng tha tam xích hựu hà phương).
“Tọa thí” bản chất là để trị bệnh “ngã mạn” (tự cao). Sự nhường nhịn này không phải là yếu đuối, mà là sự thấu hiểu sâu sắc tính hư ảo của thế gian. Lùi một bước trước lợi danh, đứng nép mình giữa đám đông chen lấn chính là đại trí tuệ. Nhường cho người khác một chút thể diện, chính là chừa cho mình một đường lui thanh thản.
7. Phòng thí: Lòng rộng như nhà, bao dung vạn vật
Đỗ Phủ từng than: “Ước gì có nhà rộng ngàn gian, che chở kẻ sĩ nghèo thiên hạ đều rạng rỡ nụ cười.” Cái “nhà rộng” ấy thực chất cũng chính là tâm cảnh có thể dung nạp vạn vật.
“Phòng thí” là dành cho người một nơi an trú — có thể là mái nhà che mưa nắng, cũng có thể là một chỗ trong tim mình. Khi bạn bè yếu lòng, bạn cho họ một sự lắng nghe không phán xét; khi người khác lầm lỗi, bạn cho họ một sự khoan dung để quay đầu. Đó là sự bố thí thầm lặng, khiến “ai ai cũng có nơi để nương tựa” trong tâm hồn. Lòng rộng một tấc, đường đời rộng một trượng.
Người ta nói: “Mệnh do mình tạo, tướng tại tâm sinh.” Thực hành bảy cách bố thí này, nếu vẫn còn giữ ý nghĩ “Ta đang làm ơn” thì đó mới chỉ là phước báo của người trần thế. Nếu có thể cho đi mà như không cho, thấu hiểu lẽ “Tam luân thể không” (không thấy mình là người cho, không thấy người nhận, không thấy vật cho), đó mới là chân lý của Phật pháp.
Khi bạn lấy thân mình làm đạo tràng, giữ lấy sự thuần khiết giữa chốn nhân gian khói bụi, bạn sẽ thấy thứ thay đổi không chỉ là vận may, mà là cả cách bạn mỉm cười với thế giới này.
Theo Vision Times
BÀI CHỌN LỌC:
Đế chế La Mã suy tàn – Lời cảnh tỉnh cho nhân thế hôm nay
Trung Quốc – Nơi xuất khẩu xác chết số một thế giới
XEM THÊM:
Làm người có ba điều để “bất hủ”: Lập đức, lập công, lập ngôn”
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
