Từ chân trần đến dép, rồi hài và guốc mộc, giày dép của phụ nữ Việt Nam hình thành dần theo từng giai đoạn của đời sống, gắn liền với sinh hoạt và hoàn cảnh xã hội của từng thời kỳ.
Chân trần
Các dấu tích khảo cổ cho thấy, từ thời văn hóa Đông Sơn (khoảng thế kỷ VII trước Công nguyên đến thế kỷ I sau Công nguyên), trên các mặt trống đồng, những cảnh như giã gạo, chèo thuyền, múa hát đều khắc họa bàn chân tiếp xúc trực tiếp với mặt đất hoặc mặt sàn.
Tập quán này tiếp tục tồn tại qua nhiều thế kỷ sau đó. Theo một số ghi chép về đời sống dân gian, đến tận thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, việc đi chân trần vẫn phổ biến trong sinh hoạt hàng ngày. Người dân, đặc biệt là phụ nữ, có thể đi chợ, làm ruộng, gánh hàng hoặc di chuyển quãng đường dài mà không sử dụng giày dép.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, địa hình nhiều bùn nước và gắn liền với canh tác lúa nước, việc đi chân trần phù hợp với môi trường sống. Bàn chân tiếp xúc trực tiếp với đất giúp di chuyển linh hoạt trên ruộng đồng, kênh rạch hoặc đường làng chưa được lát.
Dép từ vật liệu tự nhiên
Sau giai đoạn phổ biến đi chân trần, các tài liệu về giày dép truyền thống cho thấy người Việt đã bắt đầu sử dụng những vật liệu tự nhiên để tạo ra các loại dép đơn giản. Giai đoạn này khó xác định mốc thời gian cụ thể, nhưng được ghi nhận tồn tại trong đời sống dân gian từ rất sớm và kéo dài qua nhiều thế kỷ.
Các loại dép thường được làm từ tre, nứa, mây, lá hoặc sợi thực vật. Cấu tạo đơn giản, gồm phần đế đan và dây buộc giữ chân. Những đôi dép này không được sản xuất hàng loạt mà chủ yếu do người dân tự làm, phục vụ nhu cầu sử dụng trong những hoàn cảnh cụ thể.
Đối tượng sử dụng chủ yếu là tầng lớp bình dân, đặc biệt trong các hoạt động như đi rừng, đi xa hoặc di chuyển trên địa hình khô, nhiều sỏi đá. Trong sinh hoạt hàng ngày, nhiều người vẫn duy trì việc đi chân trần, chỉ sử dụng dép khi cần thiết.
Do làm từ vật liệu dễ phân hủy, những loại dép này ít để lại dấu tích khảo cổ, nhưng vẫn được ghi nhận trong các tài liệu tổng hợp như một bước chuyển từ chân trần sang việc sử dụng giày dép
Hài vải, guốc mộc
Từ thời phong kiến, đặc biệt từ thời Lý – Trần (thế kỷ XI trở đi), các loại giày dép như hài và guốc mộc bắt đầu xuất hiện rõ hơn trong đời sống.
Hài là loại giày vải, có cấu tạo mềm, bao kín bàn chân, thường được làm từ vải bố hoặc cotton. Một số loại hài có thêu hoa văn, sử dụng trong các dịp trang trọng hoặc trong không gian sinh hoạt trong nhà. Hài được sử dụng trong nhiều tầng lớp, tùy theo điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.
Bên cạnh đó, guốc mộc là loại giày dép phổ biến hơn trong đời sống thường ngày. Theo các tài liệu, guốc gỗ xuất hiện từ thời phong kiến trung đại và được sử dụng rộng rãi từ khoảng thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XX.
Guốc mộc thường được làm từ các loại gỗ nhẹ như tre, mít hoặc các loại gỗ địa phương. Phần đế được nâng cao để tách chân khỏi mặt đất, quai guốc có thể làm bằng vải, da hoặc nhung.
Trong đời sống phụ nữ, guốc mộc được sử dụng rộng rãi khi đi lại ngoài đường, đi chợ hoặc trong những dịp cần trang phục chỉnh tề. Một số loại guốc được sơn hoặc trang trí, phù hợp với trang phục truyền thống như áo dài
Giày dép phương Tây xuất hiện
Từ cuối thế kỷ XIX và rõ rệt hơn vào đầu thế kỷ XX, khi có sự giao lưu với phương Tây, nhiều loại giày dép mới bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam.
Trong các đô thị, phụ nữ bắt đầu sử dụng giày da, giày cao gót hoặc các kiểu giày có thiết kế theo phong cách phương Tây. Những loại giày này thường được sản xuất công nghiệp, có độ bền cao hơn và kiểu dáng đa dạng hơn so với các loại giày dép truyền thống.
Từ khoảng những năm 1920–1930, các kiểu giày mới dần phổ biến trong tầng lớp thành thị. Trong khi đó, ở khu vực nông thôn, guốc mộc và hài vẫn tiếp tục được sử dụng trong một thời gian dài.
Đến khoảng giữa thế kỷ XX, giày dép phương Tây trở nên phổ biến hơn trong đời sống, trong khi các loại giày dép truyền thống dần thu hẹp phạm vi sử dụng.
Trong văn hóa truyền thống, trang phục và các chi tiết đi kèm như giày dép được sử dụng tùy theo hoàn cảnh sinh hoạt, môi trường và điều kiện sống. Từ việc đi chân trần, mang dép làm từ vật liệu tự nhiên, đến các loại hài hay guốc mộc, mỗi hình thức đều xuất hiện trong những bối cảnh khác nhau của đời sống.
Người xưa thường chú trọng sự phù hợp và hài hòa. Tùy vào công việc, không gian và dịp sử dụng mà lựa chọn cách ăn mặc và giày dép tương ứng, từ giản dị trong sinh hoạt thường ngày đến chỉnh tề trong những hoàn cảnh cần lễ nghi.
Từ đó, có thể thấy mỗi hình thức giày dép không tách rời đời sống, mà luôn gắn với cách con người lựa chọn sự phù hợp trong từng hoàn cảnh, góp phần hình thành nên một nếp sống giản dị, hài hòa và thuận theo tự nhiên của người xưa.
U.H (Tổng hợp)
BÀI CHỌN LỌC:
Gương vỡ lại lành, hạnh phúc gia đình thật sự trở về…
XEM THÊM:
Huyền sử về 18 vị Vua Hùng: (P2) Lạc Long Quân – Vị Hùng Vương thứ 2 và nguồn gốc con rồng cháu tiên
Chuyện chưa kể về Thánh Gióng: Cớ sao giặc Ân lấn cõi, Thiên mệnh ban nhân tài?
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
