Trước khi sang Mỹ, Jian là nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Chiết Giang (Hàng Châu) và từng nhận visa nghiên cứu tại một trường đại học ở Texas. Cô bắt đầu làm việc tại Michigan từ mùa hè 2023.

Theo hồ sơ tòa án, Jian bị bắt hồi tháng 6 cùng bạn trai là Zunyong Liu – cả hai bị cáo buộc âm mưu nuôi cấy loại nấm Fusarium graminearum trong phòng thí nghiệm của trường. Đây là mầm bệnh tấn công cây trồng như lúa mì, đại mạch, ngô và lúa, có thể gây thiệt hại nặng cho nông nghiệp.

Năm 2024, Liu bị bắt tại sân bay khi mang theo các mẫu vật khả nghi.

Theo báo SCMP, cả hai trước đó đều nghiên cứu về loại nấm này ở Trung Quốc, nơi Fusarium graminearum khá phổ biến tùy điều kiện khí hậu và canh tác. Tuy nhiên việc mang sinh vật này vào Mỹ mà không có giấy phép là vi phạm pháp luật.

Ban đầu, giới chức Mỹ nghi ngờ cô Jian và bạn trai đang thực hiện hành vi “khủng bố nông nghiệp”, nhưng sau đó cô Jian bác bỏ cáo buộc và nhận tội buôn lậu.

Chính quyền Hoa Kỳ phân loại loại nấm mốc này là một loại vũ khí sinh học nông nghiệp tiềm tàng.

Theo Fox News, đặc vụ FBI Edward Nie đã lưu ý tại tòa rằng “độc tố do nấm Fusarium graminearum sản sinh ra có thể gây nôn mửa nghiêm trọng và tổn thương gan nếu chúng xâm nhập vào cơ thể con người”.

Tạp chí khoa học quốc tế Science cũng đưa tin rằng loại nấm này gây ra bệnh mốc đỏ chết người hoặc bệnh cháy lá ở các loại ngũ cốc chính như lúa mì, lúa mạch, ngô, yến mạch và thậm chí cả gạo, nêu rằng “các loại cây trồng bị nhiễm bệnh sẽ mất giá trị thương mại và trong trường hợp nghiêm trọng, sẽ dẫn đến năng suất giảm mạnh, gây thiệt hại kinh tế lên tới hàng tỷ đô la mỗi năm”.

Theo Fox News, Yunqing Jian và Liu Zunyong đã nói tại hải quan sân bay rằng họ “mang các mẫu này để nhân bản và nghiên cứu nhiều chủng loại khác nhau trong phòng thí nghiệm của trường đại học”.

Tuy nhiên, Đại học Michigan tuyên bố rằng “chúng tôi chưa bao giờ cấp bất kỳ giấy phép nào cho việc nhập khẩu hoặc nghiên cứu loại nấm này”.

Giáo sư Roger Innes (Đại học Indiana), người xem xét bằng chứng cho phía bào chữa, khẳng định “không có dấu hiệu nguy hiểm cho nông dân Mỹ hay bất kỳ ai khác”. Theo ông, hai nhà nghiên cứu có thể chỉ muốn sử dụng một kính hiển vi đặc biệt trong phòng thí nghiệm Mỹ.

Dù vậy, trợ lý công tố Michael Martin cảnh báo loại nấm này vẫn có thể gây “thiệt hại nghiêm trọng”, dù thừa nhận “không có bằng chứng rằng Jian có ác ý”.

Phía công tố đề nghị mức án 2 năm tù cho cô này, song Thẩm phán Susan DeClercq chỉ tuyên 5 tháng tù, bằng thời gian cô Jian đã thụ án tạm giam.

Xuất hiện tại tòa với xích ở chân và eo, Jian xin lỗi: “Tôi đã không tuân thủ quy định vì chịu áp lực phải đạt kết quả nghiên cứu. Công trình của tôi không nhằm gây hại cho ai, mà để bảo vệ mùa màng khỏi dịch bệnh”.

Cô Jian cũng thừa nhận từng nhờ đồng nghiệp ở Trung Quốc gửi vật liệu sinh học giấu trong một cuốn sách nhưng bưu kiện này sau đó bị chặn lại tại Mỹ.

Fox News cũng đưa tin rằng các tập tin tìm thấy trên điện thoại di động của họ trong quá trình điều tra bao gồm một mẫu đánh giá tự nghiên cứu hàng năm phải nộp cho một trường đại học Trung Quốc và một lời tuyên thệ trung thành quy định rằng họ sẽ “tuân theo các nguyên tắc của Đảng Cộng sản Trung Quốc”.

Đài RFA đưa tin rằng “Ủy ban Học bổng Chính phủ Trung Quốc (CSC) cung cấp kinh phí cho 15% sinh viên Trung Quốc tại các trường đại học Hoa Kỳ” và “hàng nghìn sinh viên Trung Quốc nhận được học bổng do chính phủ hỗ trợ thường được yêu cầu ký một thỏa thuận nêu rõ họ sẽ nộp báo cáo tình hình thường xuyên trước khi rời khỏi đất nước”.

Các vụ việc gián điệp liên quan đến sinh viên hoặc nhà nghiên cứu Trung Quốc tại Hoa Kỳ đã trở nên công khai và táo bạo hơn vào những năm 2020.

Tổng hợp

BÀI CHỌN LỌC:

Hé lộ “chuỗi công nghiệp cung cấp nội tạng trẻ sơ sinh” liên kết đến các gia tộc lớn tại Trung Quốc

Xác chết đột nhiên tỉnh lại, kể cho bác sĩ nghe một sự thật kinh hoàng