Một phúc trình mới từ Ủy ban Đặc biệt Hạ viện Hoa Kỳ về chính quyền Trung Quốc (ĐCSTQ) đã phơi bày quy mô đáng kể của mạng lưới vận chuyển dầu bị trừng phạt, cho thấy vai trò trung tâm của ĐCSTQ trong việc tiêu thụ dầu từ Iran cùng các quốc gia bị cô lập khác.
Theo dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải Kpler, 9 tàu chở dầu bị Hoa Kỳ tịch thu trong các chiến dịch gần đây đã vận chuyển tổng cộng 20.3 triệu thùng dầu thô Iran đến các cảng Trung Quốx trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2025.
Không chỉ dừng lại ở Iran, các tàu này còn chuyên chở thêm 37.9 triệu thùng dầu Venezuela và 11.1 triệu thùng dầu Nga đến Trung Quốc, với tổng giá trị ước tính ít nhất 4 tỷ Mỹ kim.
Mặc dù khối lượng này chỉ chiếm một phần trong tổng lượng dầu Iran xuất cảng sang Trung Quốc, phúc trình nhấn mạnh rằng Bắc Kinh là một trong những khách hàng chủ chốt của “hạm đội bóng tối”, hệ thống tàu chở dầu hoạt động ngoài tầm kiểm soát của các cơ chế trừng phạt quốc tế.
Trong năm 2025, ĐCSTQ tiếp nhận khoảng 1/3 lượng dầu thô vận chuyển bởi các tàu bị trừng phạt, đồng thời chiếm khoảng 10% các sản phẩm dầu nặng như dầu nhiên liệu và cặn dầu.
Một chi tiết đáng chú ý là các tàu này đã sử dụng hệ thống định vị vệ tinh BeiDou của ĐCSTQ nhằm tránh sự giám sát của phương Tây. Đây là hệ thống định vị toàn cầu do Bắc Kinh phát triển, đóng vai trò thay thế GPS trong các hoạt động cần tránh bị theo dõi.
Chiến dịch của Hoa Kỳ nhằm triệt phá “hạm đội bóng tối” đã được đẩy mạnh trong thời gian gần đây, với các hành động tịch thu tàu và siết chặt trừng phạt. Tuy nhiên, mạng lưới này vẫn vận hành với nhiều phương thức tinh vi như thay đổi cờ tàu, tắt tín hiệu theo dõi và chuyển tải hàng hóa giữa các tàu trên biển.
Diễn biến này phản ánh một thực tế chiến lược: trong khi Hoa Kỳ tìm cách cô lập Iran về mặt tài chánh, thì ĐCSTQ lại đóng vai trò duy trì dòng tiền năng lượng cho Tehran, cũng như cho Nga và Venezuela.
Trong bối cảnh chiến tranh Iran tiếp tục gây biến động thị trường năng lượng toàn cầu, các dữ kiện này đặt ra nghi vấn về hiệu quả dài hạn của các biện pháp trừng phạt, cũng như sự phân hóa ngày càng sâu sắc trong hệ thống kinh tế quốc tế.
