Với tài sản ước tính 200 triệu USD, Hetty Green nổi tiếng với biệt danh “The Witch of Wall Street” (phù thủy phố Wall) giàu hơn cả J.P. Morgan, một trong những ông trùm nhà băng khét tiếng trong lịch sử nước Mỹ.
Sống trong thời đại mà lĩnh vực tài chính và đầu tư bị thống trị gần như tuyệt đối bởi nam giới, Hetty Green đã trở thành một hiện tượng hiếm có. Không chỉ là người phụ nữ giàu có nhất nước Mỹ vào cuối thế kỷ 19, bà còn được lịch sử ghi nhận là người phụ nữ giỏi kiếm tiền nhất, nhà đầu tư nữ vĩ đại nhất mọi thời đại.
Sở hữu năng khiếu kinh doanh thiên bẩm
Sinh năm 1834 tại Massachusetts trong một gia đình thương nhân giàu có, Hetty Green sớm được tiếp xúc với môi trường tài chính. Cha và ông nội của bà tích lũy khối tài sản khổng lồ từ các ngành đánh bắt cá voi, vận tải và khai thác dầu. Ngay từ nhỏ, Hetty đã được rèn luyện tư duy kinh doanh, khác hẳn với những đứa trẻ cùng lứa.
Năm lên 2 tuổi, bà được gửi về sống với ông bà nội. Vì mẹ của Hetty Green ốm yếu bệnh tật nên việc chăm sóc và dạy dỗ Hetty hoàn toàn do cha và ông nội đảm nhận.
Người cha càng già mắt càng kém, vì thế từ năm 6 tuổi, cô bé Hetty đã đọc hết các tài liệu tài chính cho ông nghe và nghe ông phân tích về thị trường. Những ngày tháng ấy giúp Hetty có nền tảng về tài chính vững chắc từ bé. Trong khi bạn bè cùng trang lứa còn bay bổng với các câu chuyện cổ tích, Hetty Green đã làm quen với báo cáo thị trường chứng khoán.
Năm 8 tuổi, bà sở hữu tài khoản ngân hàng đầu tiên. Đến 10 tuổi, khi cha tiếp quản công việc kinh doanh của gia đình, Hetty đã bắt đầu tham gia vào quản lý doanh nghiệp. Năm 13 tuổi, bà trở thành người nắm giữ tài chính trong nhà, phụ trách sổ sách, hàng tồn kho và cổ phiếu – đồng thời giúp các khoản đầu tư đó sinh lời.
Ở tuổi 20, thay vì vui mừng khi nhận được tủ đồ đầy váy vóc đắt tiền từ cha, Hetty đã bán toàn bộ và dùng số tiền đó đầu tư vào thị trường chứng khoán – một lựa chọn dứt khoát và phản ánh rõ bản lĩnh của bà.
Năm 33 tuổi, Hetty Green lên xe hoa với Edward Henry Green, người lớn hơn bà 12 tuổi, cũng là một người giàu có, nhưng ít hơn nhiều so với bà. Vốn là một người tính toán, nên trước khi kết hôn, bà đã buộc chồng ký vào bản thỏa thuận tiền hôn nhân, trong đó có điều kiện sẽ không được đụng vào tiền của bà nếu họ chia tay. Cả hai có với nhau hai đứa con là Ned và Sylvia.
Năm 1865, Hetty thừa hưởng gia sản trị giá 7 triệu USD sau khi cha qua đời. Kể từ đây, bà bước vào hành trình đầu tư chuyên nghiệp. Với tầm nhìn nhạy bén, bà đổ tiền vào thị trường chứng khoán phố Wall, bất động sản, vàng, và cổ phiếu các công ty xe lửa – những lĩnh vực có tiềm năng sinh lời cao.
Hetty nổi tiếng với triết lý đầu tư “mua rẻ, bán đắt”. Bà từng chia sẻ: “Tôi mua vào khi giá rẻ và khi mọi người chẳng quan tâm đến những mặt hàng đó. Tôi giữ chúng đến khi giá đi lên và mọi người điên cuồng mua vào. Đó chính là bí quyết cho thành công của tôi”. Nhờ chiến lược này, có năm bà thu về tới 1,25 triệu USD lợi nhuận, thậm chí có ngày đạt tới 200.000 USD – con số khổng lồ vào thời điểm đó.
Bà Hetty còn đi trước thời đại theo nhiều cách khác. Ví dụ, bà tránh sử dụng đòn bẩy khi đầu tư – giống như những gì Warren Buffett thường xuyên khuyên. Graham đã không tránh được cám dỗ này trong thập niên 1920, dẫn đến việc tỷ suất lợi nhuận quỹ của ông tụt dốc thê thảm trong thời kỳ Đại Khủng hoảng.
Vụ đầu cơ nổi tiếng thứ hai của Hetty là đầu tư vào các công ty xe lửa ở Mỹ. Hetty cho rằng sau chiến tranh, nhu cầu tái thiết cơ sở hạ tầng rất lớn và cấp thiết mà xe lửa sẽ được dành ưu tiên hàng đầu. Bà tập trung mua cổ phần hoặc đầu tư trực tiếp vào tất cả các hãng xe lửa. Kết quả là chỉ trong vòng vài năm, Hetty tăng được gấp bốn lần số vốn bỏ ra.
Từ sau vụ này, Hetty Green chuyên tâm vào đầu cơ chứng khoán và là người phụ nữ đầu tiên đầu tư ở Phố Wall. Bà cũng là người đi tiên phong cho kiểu “đầu tư giá trị” theo phong cách Warren Buffett ngày nay.
Tài sản của Hetty tương đương 1/500 tổng sản phẩm quốc gia (GNP) của Mỹ khi đó. Tạp chí American Heritage xếp bà ở vị trí thứ 36 trong danh sách 100 người Mỹ giàu nhất mọi thời đại, đồng thời là người phụ nữ duy nhất trong danh sách này.
Theo New York Social Diary, với tổng tài sản quy đổi khoảng 200 triệu USD, ước tính khoảng 17 tỷ USD theo lạm phát tính đến năm 2019 (hơn 445.000 tỷ đồng), Hetty thậm chí giàu hơn cả “vua ngân hàng” J.P. Morgan cùng thời – người để lại 80 triệu USD khi qua đời.
Khi phụ nữ ở Mỹ còn chưa được quyền bầu cử, bà Hetty Green đã là nhân vật quyền thế trong các lĩnh vực mà nam giới thống trị. Bà có được sự nể trọng của những doanh nhân cỡ như ông John Pierpont Morgan, nhà sáng lập đế chế tài chính JPMorgan.
Là nữ tỷ phú keo kiệt nhất mọi thời đại
Song song với sự giàu có, Hetty Green cũng được biết đến với lối sống cực kỳ tiết kiệm, đến mức bị xem là “hà tiện”. Bà không dùng nước nóng vào mùa đông, quần áo mặc đến sờn chỉ mới mua mới và thường uống sữa lạnh để tiết kiệm khí đốt.
Tính cách bủn xỉn đến mức bần tiện của Hetty đã bộc lộ từ rất sớm. Khi người cô là Sylvia Howland qua đời năm 1868, di chúc tặng 2 triệu USD cho quỹ từ thiện, Hetty vô cùng tức giận. Bà làm giả di chúc và kiện ra tòa, cho rằng mình sở hữu một bản di chúc người cô viết trước đó để lại toàn bộ gia sản cho mình. Tuy nhiên, tòa án sau đó xác định di chúc có chữ ký của Sylvia là giả và Hetty thua kiện. Nhưng đó chỉ là một trong rất ít lần thua thiệt mà bà cho phép xảy ra trong đời mình.
Tính hà tiện còn biến Hetty Green trở thành con người nhẫn tâm đến độc ác. Là tỉ phú giàu nhất nước Mỹ, nhưng hai đứa con của bà phải sống “nghèo khổ” cùng mẹ. Sylvia không phải là một cô gái xinh đẹp, cô bé chỉ được mặc quần áo cũ và có rất ít bạn. Cô ngủ cạnh mẹ trên chiếc giường nhỏ chật chội.
Một vị nài xe ngựa từng cho biết bà Hetty đã tốn nửa đêm chỉ để tìm một chiếc tem thư đáng giá 2 cent đánh rơi trên xe ngựa. Trong khi đó một người hầu gái khác cho biết bà Hetty đã từng chỉ thị cho người hầu chỉ được giặt rửa phần bị bẩn của quần áo để tiết kiệm bột giặt.
Bà từng được chào bán một con ngựa với giá 200 đô la và vô cùng phẫn nộ với mức giá đó nên đã tìm mọi cách để hạ giá người bán và đe dọa ông ta xuống còn 60 đô la.
Người viết tiểu sử kể rằng, khi cậu con trai Ned bị thương ở chân trong một vụ tai nạn, Hetty đã cho con mặc đồ cũ, tới phòng khám tư nhân miễn phí dành cho người nghèo. Khi các bác sĩ nhận ra “Phù thủy phố Wall”, họ lập tức bắt bà trả viện phí. Hetty chỉ im lặng và rời khỏi đó, tìm cách chữa chân cho con ở nhà bằng “dầu hành biển” mà bà thường dùng. Chân của Ned ngày càng nặng hơn, và sau lần câu bé bị ngã ở cầu thang khi đến thăm bố, ông Edward nhận ra mức độ nghiêm trọng của chấn thương và lập tức gọi bác sĩ. Cậu bé khi đó đã bị nhiễm trùng nặng đến mức phải cưa chân, và chính người cha của cậu đã trả tiền chứ không phải bà mẹ bủn xỉn Hetty.
Khi chồng gặp khó trong kinh doanh, nhờ tới sự trợ giúp của vợ, Hetty một mực từ chối. Bà cho rằng dù sống với nhau, tài chính của hai người hoàn toàn tách biệt, bà không có nghĩa vụ phải giúp đỡ chồng. Khi đó tài sản ròng của Hetty ước tính khoảng 25 triệu đôla. Không có tiền, không được vợ đứng ra bảo lãnh, công ty của Edward phá sản. Edward vô cùng xấu hổ vì điều này. Cả hai chia tay không lâu sau đó.
Sau khi ly hôn, Hetty chuyển đến sống cùng con gái và cắt đứt liên lạc với họ hàng vì sợ bị dòm ngó đến gia tài. Mỗi bữa ăn, 2 mẹ con Hetty ăn uống vô cùng đạm bạc và chấp nhận uống sữa lạnh để tiết kiệm chi phí khí đốt.
Trong 25 năm tiếp theo, Hetty cùng hai con sống trong các căn hộ thuê ở New York và New Jersey. Bà liên tục đổi chỗ ở vì sợ bị ám sát.
Năm 1898, sức khỏe của ông Edward rất yếu. Cô con gái Sylvia đã thuyết phục được hai người hòa giải với nhau. Bà Hetty đã ở bên cạnh chồng trong suốt thời ông bệnh tật và qua đời vào năm 1902. Sau đó, bà mặc đồ đen của góa phụ trong suốt quãng đời còn lại. Chính những bộ quần áo này đã mang đến cho bà biệt danh “Phù thủy của phố Wall”.
Hetty vẫn giữ thói quen tiết kiệm, keo kiệt khi về già. Vào những năm cuối đời, Hetty bị thoát vị đĩa đệm nhưng bà từ chối đi phẫu thuật vì lo sợ bị “hãm hại”. Thay vì chữa trị tử tế, Hetty sử dụng những thanh nẹp để cố định xương sống. Giai đoạn này Hetty ngày càng bị ám ảnh bởi ý tưởng có người muốn mưu hại bà vì tài sản thừa kế. Bà chuyển nơi làm việc sang văn phòng của ngân hàng National Park Bank vì cho rằng mình mắc bệnh là do bị “đầu độc”.
Bà chỉ đồng ý cho các con đưa tới gặp bác sĩ khi không thể đi lại được nữa. Khi kiểm tra, các bác sĩ phát hiện bà đã bảo vệ phần cột sống bị nhô ra bằng cách nhét một chiếc gậy vào trong quần lót. Khi bác sĩ nói cần phẫu thuật ngay lập tức, và chi phí sẽ tốn khoảng 150 đôla, bà còn mặc cả nói vậy là quá nhiều. Tài sản của bà khi đó ước tính khoảng 100 triệu đôla.
Hetty qua đời vào năm 1916, khi bà 81 tuổi. Sách kỷ lục Guiness từng ghi nhận Hetty là tỷ phú kiệt xỉ nhất mọi thời đại. Cậu con trai Ned đã cố gắng làm cho hình ảnh của mẹ tốt đẹp hơn khi nhắc đến nhiều quỹ từ thiện mà bà lập ra, dù trên thực tế không có một quỹ nào như vậy.
Ned và Sylvia đi theo hai con đường khác nhau khi họ nhận được những di sản của mẹ. Sylvia, sau khi cưới một người chồng cũng sống tằn tiện, thì không có nhiều thay đổi. Nhưng Ned thì cưới một cô gái làng chơi tên là Mabel mà mẹ anh từng rất ghét. Họ sống xa hoa, tiêu xài hoang phí tiền bạc như để bù lại cả tuổi xuân bị người mẹ kìm kẹp. Hai người xây biệt thự lớn, mua cả một hòn đảo riêng, thậm chí còn đóng một du thuyền lớn nhất thời đó.
Ned còn mở một kênh phát thanh khoa học tại điền trang của mình ở Round Hill, cho phép trường MIT (Viện Công nghệ Massachusetts) sử dụng thiết bị để nghiên cứu. Khi qua đời năm 1936, Ned vẫn giữ được tài sản gia đình còn khá tươm tất, và để lại phần lớn cho người em gái Sylvia.
Còn Sylvia đã làm gì khi trở thành một trong những người giàu nhất hành tinh? Bà đã thực hiện một hành động có lẽ là nổi loạn nhất và duy nhất trong đời: Đó là tặng toàn bộ gia sản, trị giá khoảng 443 triệu USD cho quỹ từ thiện khi qua đời vào năm 1951.
Theo ĐS&PL
Xem thêm:
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
