Các nhà khảo cổ vừa phát lộ một trung tâm sản xuất vật liệu xây dựng quy mô lớn của cư dân hậu Sa Huỳnh – tiền Chăm tại khu vực Thành cổ Châu Sa (xã Tịnh Khê), có niên đại từ thế kỷ II – III sau Công nguyên.
Trước đó, vào tháng 4/2026, trong quá trình đào hố trồng cây tại xóm Thành, thôn Phú Bình, xã Tịnh Khê, gia đình ông Nguyễn Kiên đã vô tình làm lộ diện một di tích lò nung cổ hình bầu rượu hồ lô. Ngay khi nhận được thông tin, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi đã tiến hành khảo sát và đề xuất triển khai đợt khai quật khẩn cấp.
Đợt nghiên cứu được thực hiện trên diện tích 100m2 tại hai hố khai quật. Kết quả, các chuyên gia đã tìm thấy tổng cộng 4 lò nung ngói, cùng với đó là bãi thải chứa nhiều mảnh ngói, sạn và than, minh chứng cho một mặt bằng chế tác sản phẩm chuyên nghiệp.
Các lò nung được phát hiện có hình bầu dục, chiều dài khoảng 3,5m và chiều rộng khoảng 1m, tình trạng còn khá nguyên vẹn. Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, Phó Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi – chủ trì đợt khai quật – cho biết, bên cạnh các loại lò có tường dày (trên 20 cm) như đã biết trước đây, đợt nghiên cứu này ghi nhận thêm loại lò mới với cấu trúc tường rất mỏng, chỉ dày khoảng 4,2 cm.
Việc tồn tại đồng thời các loại lò này khẳng định cư dân cổ tại đây đã làm chủ kỹ thuật nung ngói chuyên sâu, đảm bảo công suất sản xuất lớn để đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các công trình cung điện và đền đài quy mô.
Điểm nhấn quan trọng của đợt khai quật nằm ở khu vực trung tâm nội thành Châu Sa, nơi đoàn khảo cổ tìm thấy dấu tích của một công trình kiến trúc mới. Với vị trí trọng yếu và quy mô kết cấu, các chuyên gia nhận định đây có thể là nơi làm việc của một cơ quan quản lý hành chính có thẩm quyền thời bấy giờ.
Bên cạnh các dấu tích kiến trúc, hàng loạt cổ vật quý giá cũng đã được thu thập, bao gồm: gốm gia dụng, ngói lợp mái, cùng các vật dụng liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo và hoạt động giao thương. Đây được xem là “chìa khóa” quan trọng giúp các nhà khoa học giải mã cấu trúc đô thị, đời sống sinh hoạt và kỹ nghệ sản xuất của cư dân cổ tại lưu vực sông Trà Khúc.
Thành cổ Châu Sa, với hệ thống thành nội – thành ngoại kết nối ra sông Trà Khúc và các cửa biển, vốn được biết đến là một điểm phòng thủ và giao thương chiến lược của người Chăm cổ. Với phát hiện mới này, tầm vóc và vai trò của đô thị cổ Châu Sa trong dòng chảy lịch sử Việt Nam càng được khẳng định rõ nét và cần được tiếp tục bảo tồn, nghiên cứu chuyên sâu.
Phan Phan (T/h)
BÀI CHỌN LỌC:
Thiên cổ kỳ thư được dịch ra 46 ngôn ngữ, có mặt trên 160 quốc gia và vùng lãnh thổ
XEM THÊM:
Khối cầu 2,8 tỷ năm tuổi và tranh luận về lịch sử bị che khuất của loài người
Sinh vật lạ bị “phong ấn” trong đá 478 triệu năm và bí mật về nguồn gốc nhân loại
Timgad – Kiệt tác quy hoạch đô thị thời La Mã cổ đại ở Algeria
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
