Hàng triệu thanh niên tự gọi mình là “người chuột”: nằm lì cả ngày, chỉ dậy để ăn. Từ Trung Quốc đến phương Tây, cả thế hệ “chui hang” trốn áp lực.
Thế hệ “người chuột” ở Trung Quốc
Trên mạng xã hội Trung Quốc, thuật ngữ “người chuột” thu hút hàng tỷ lượt xem. Họ là những người trẻ thức dậy vào buổi trưa, nằm lì trên giường đến tối, lướt điện thoại vô định, gọi đồ ăn về nhà và cắt đứt kết nối xã hội. Nhiều người tự ví mình như “những con chuột” – tồn tại trong bóng tối, không mục đích, chỉ biết trốn tránh.
Gần đây, một cô gái ở Chiết Giang chia sẻ video về lịch trình “nằm ngang” cả ngày gây chấn động mạng xã hội. Thực trạng kinh tế càng làm trầm trọng thêm, khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên Trung Quốc tháng 4/2025 là 15,8%, trong khi sinh viên tốt nghiệp đại học năm nay dự kiến đạt kỷ lục 12,22 triệu người.
Công việc khan hiếm, yêu cầu tuyển dụng cao nhưng mức lương không đủ trang trải. Kỳ thi đại học quốc gia, vốn được coi là “cánh cổng thành công”, vẫn để lại áp lực khổng lồ.
Sau nhiều năm học tập căng thẳng, vượt qua kỳ thi khốc liệt, nhiều người trẻ nhận ra tấm bằng không đảm bảo công việc ổn định.
Chi phí sinh hoạt tăng vọt trong khi thu nhập giậm chân tại chỗ, giá nhà ở Bắc Kinh, Thượng Hải cao ngất ngưởng, một căn hộ nhỏ có thể ngốn hết thu nhập cả đời.
Việc kết hôn, sinh con hay thuê nhà riêng đều trở thành giấc mơ xa vời. Sự chênh lệch giữa khao khát độc lập và thực tế tàn khốc khiến nhiều người chọn rút lui.
Văn hóa “996”, áp lực thi cử và kỳ vọng gia đình tạo nên môi trường khắc nghiệt. Một đứa trẻ Trung Quốc phải học 12-14 tiếng mỗi ngày để vào đại học tốt, rồi làm việc 12-14 tiếng để giữ công việc. Chênh lệch thu nhập và khả năng tiếp cận tài sản càng khiến nhiều người trẻ cảm thấy bất công và lựa chọn từ bỏ.
Các bài viết về “người chuột” thu hút hơn 2 tỷ lượt xem trên mạng xã hội Trung Quốc từ TikTok đến Weibo, từ meme đến sản phẩm thương mại.
Lây lan toàn cầu
Ở Nhật Bản, thuật ngữ Hikikomori chỉ những người rút khỏi xã hội từ 6 tháng trở lên. Hơn 1 triệu người sống lặng lẽ sau cánh cửa phòng ngủ, cắt đứt quan hệ xã hội, trở thành “bóng mờ” giữa đô thị hiện đại.
Đây được xem là “phiên bản gốc” của hiện tượng “người chuột”, tồn tại hơn hai thập kỷ trước khi Trung Quốc đặt tên cho xu hướng tương tự.
Tại Hàn Quốc, thế hệ “sampo” từ chối hẹn hò, kết hôn và sinh con vì chi phí cao và cạnh tranh nghề nghiệp khốc liệt. Họ chọn sống một mình, ăn uống đơn giản và tối giản hóa mọi mặt đời sống để tồn tại.
Tại Anh, tỷ lệ thanh niên 20-24 tuổi tách rời khỏi nền kinh tế và xã hội đã tăng gấp đôi trong hơn một thập kỷ, từ 4,5% lên 9%. Con số này cũng tăng mạnh ở Mỹ, Canada và Đức. Đây là mức cao chưa từng có trong nhiều thập kỷ.
Trên toàn cầu, hàng triệu Gen Z thất nghiệp thuộc nhóm NEET – không việc làm, không học hành, không đào tạo. Sau đại dịch COVID-19, làn sóng “quiet quitting” (nghỉ việc lặng lẽ) và “bare minimum Mondays” (thứ Hai làm tối thiểu) bùng nổ ở phương Tây, khi văn hóa “tự chữa lành” trở thành xu hướng bảo vệ sức khỏe tinh thần.
Việc thế hệ rút lui khỏi thị trường lao động đồng nghĩa với thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng, ảnh hưởng năng suất và khả năng cạnh tranh quốc gia. Khi những bộ óc sáng giá chọn nằm im thay vì đóng góp, đây là cuộc khủng hoảng tài năng thầm lặng nhưng nghiêm trọng.
Tại Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi tỷ lệ sinh giảm mạnh, người trẻ không muốn lập gia đình hay sinh con, tạo nguy cơ khủng hoảng dân số trong tương lai. Liên tục nộp hồ sơ xin việc nhưng bị từ chối cũng gây tổn hại tinh thần, dẫn đến cô lập, trầm cảm, lo âu, rối loạn ăn uống và thậm chí ý nghĩ tự tử. Hệ thống y tế tâm thần chưa sẵn sàng đối phó làn sóng này.
Bà Advita Patel, chuyên gia tư vấn tự tin và nghề nghiệp, Chủ tịch Viện Quan hệ Công chúng Hoàng gia (Anh) nhận định đây không đơn thuần là Gen Z buông xuôi, mà là cuộc phản kháng lặng lẽ trước sự kiệt sức, vỡ mộng và thị trường việc làm khắc nghiệt.
Patel nhấn mạnh rằng việc liên tục nộp hồ sơ xin việc nhưng bị phớt lờ hoặc từ chối có thể gây tổn hại nặng nề tới sự tự tin và sức khỏe tinh thần. Trong hoàn cảnh đó, nhiều người trẻ chọn giảm tốc, tìm một lối sống tối giản như cách để lấy lại quyền kiểm soát cuộc sống.
Từ góc độ tâm lý, tác giả kiêm nhà trị liệu Eloise Skinner cảnh báo, việc bỏ hẳn công việc có thể mang lại sự nhẹ nhõm trước mắt nhưng không giúp người trẻ tiến gần hơn với mục tiêu nghề nghiệp. Khi quay lại thị trường, họ có thể rơi vào vị thế bất lợi hơn.
Skinner cho rằng những người tiếp tục nỗ lực, dù phải đối mặt với sự từ chối liên tục, thường phát triển được khả năng phục hồi và thích nghi. Đây là những tố chất giúp họ sẵn sàng nắm bắt cơ hội khi chúng xuất hiện. Trong khi đó, những người quyết định không tham gia cuộc chơi có thể cảm thấy mình tụt lại phía sau so với bạn bè cùng trang lứa.
Tuy nhiên, bà đánh giá không phải mọi thứ đều bi quan. Nếu khoảng thời gian nghỉ chỉ mang tính tạm thời, nhiều người hoàn toàn có thể phục hồi và trở lại với định hướng rõ ràng hơn. Skinner so sánh giai đoạn này như một dạng “gap year” thu nhỏ. Nhiều bạn trẻ sau khi kết thúc một môi trường đại học nhiều áp lực thường dành thời gian nghỉ để khám phá đam mê cá nhân, thử nghiệm các lựa chọn nghề nghiệp hoặc đơn giản là nạp lại năng lượng.
Theo Skinner, điều quan trọng là tận dụng quãng nghỉ để tự hỏi mình đang hứng thú với điều gì, quan tâm nhất tới vấn đề nào và mong muốn giải quyết những câu chuyện lớn nào của xã hội. Những câu trả lời này giúp người trẻ kết nối lại với mục đích sống, từ đó tìm được những chương trình thực tập hoặc cơ hội nghề nghiệp phù hợp. Bà cũng lưu ý họ không nên phô bày hình ảnh lười biếng trên mạng, bởi nhà tuyển dụng tương lai có thể đọc được và cho rằng thái độ đó không phù hợp văn hóa công ty.
Bước nhỏ nhưng phải bướcVới những người muốn quay lại nhịp làm việc, chuyên gia hướng nghiệp Leona Burton cho rằng quá trình này nên diễn ra từ từ. Bà nhận định người trẻ không cần giải quyết mọi thứ trong một sớm một chiều; điều quan trọng là bắt đầu bằng những thay đổi khả thi, như trò chuyện với một người họ tin tưởng, tạo thói quen tích cực mỗi ngày hoặc học cách ngừng so sánh bản thân với mốc thời gian của người khác. Việc nhận một công việc bán thời gian, thử sức với một dự án nhỏ hay đơn giản là ra ngoài đi dạo cũng có thể là điểm khởi đầu phù hợp. Theo bà, đó là cách để họ nhận ra mình vẫn có thể tiến lên, dù chậm. “Bạn không cần phải hiểu rõ mọi thứ ngay lập tức nhưng bạn phải bắt đầu”, Burton nói. |
Theo VTC, Ngôi sao
BÀI CHỌN LỌC:
Đế chế La Mã suy tàn – Lời cảnh tỉnh cho nhân thế hôm nay
Trung Quốc – Nơi xuất khẩu xác chết số một thế giới
XEM THÊM:
Campuchia nói nhóm phạm nhân nổ súng trốn khỏi tòa là người Việt
Cháy lớn thiêu rụi 170 toà nhà ở miền nam Nhật Bản, 1 người mất tích
“Con người có thể sống thọ 150 tuổi”: Tiết lộ một dự án đáng sợ của Trung Quốc
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
