Nếu không sớm có giải pháp, Trung Quốc có nguy cơ lãng phí cả một thế hệ chất xám.
Ở Trung Quốc hiện tại, hình ảnh những tiến sĩ trẻ cầm trên tay tấm bằng danh giá nhưng lại loay hoay mưu sinh bằng công việc tay chân đang trở thành tâm điểm tranh luận. Câu chuyện “tiến sĩ thất nghiệp” không còn là cá biệt, mà phản ánh sự bất cân đối nghiêm trọng của thị trường lao động Trung Quốc – nơi khủng hoảng việc làm, đặc biệt với giới trẻ, đã trở thành vấn đề xã hội nóng bỏng.
Tháng 9/2025, The World of Chinese đăng tải câu chuyện về Anja Ren, 29 tuổi, vừa hoàn thành chương trình tiến sĩ. Trong vòng hai tháng, cô gửi đi 18 hồ sơ xin giảng dạy tại các trường đại học, nhưng chỉ ba nơi phản hồi và đến nay vẫn chưa có công việc ổn định. Nhiều năm miệt mài trên giảng đường, cuối cùng Ren phải đối diện với thực tế phũ phàng: cơ hội học thuật ngày càng khan hiếm, trong khi số tiến sĩ tốt nghiệp mỗi năm lại tăng chóng mặt.
Câu chuyện của Ding Yuanzhao cũng đau lòng không kém. Tốt nghiệp cử nhân Đại học Thanh Hoa, sở hữu thạc sĩ tại Bắc Kinh, tiến sĩ sinh học ở Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), thêm một bằng thạc sĩ tại Oxford – bản lý lịch học thuật được coi là “không thể xuất sắc hơn”. Ding từng làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Singapore, nhưng khi hợp đồng kết thúc, anh gửi hàng chục hồ sơ, tham gia hơn 10 cuộc phỏng vấn và vẫn không tìm được việc.
Cuối cùng, lựa chọn duy nhất để có thu nhập là… làm shipper giao đồ ăn ở Bắc Kinh. Hình ảnh một tiến sĩ Oxford với chiếc túi Meituan trên vai đã khiến dư luận chấn động, trở thành minh chứng cho nghịch lý “bằng cao nhưng việc thấp”.
Emma Huang, 31 tuổi, tốt nghiệp tiến sĩ ngành văn học từ một trong những trường hàng đầu Trung Quốc, cũng thừa nhận vẫn tụt hậu trên thị trường việc làm. Cô chỉ xuất bản một bài báo trên tạp chí cấp C, không đủ để cạnh tranh vị trí giảng viên, và phải cân nhắc theo đuổi chương trình sau tiến sĩ, khiến tương lai nghề nghiệp thêm bấp bênh.
Theo thống kê, năm 2024 Trung Quốc có tới 97.000 người tốt nghiệp tiến sĩ, gần gấp đôi so với một thập kỷ trước. Thế nhưng, số vị trí giảng dạy và nghiên cứu tại các trường đại học, viện hàn lâm chỉ tăng rất chậm, khiến nhiều tiến sĩ rơi vào tình cảnh “hồ sơ không ai đọc, bằng cấp không ai cần”.
