Từ những ống tiêm chuyền tay nhau, HIV bùng phát dữ dội, biến Fiji thành điểm nóng lây nhiễm nhanh nhất thế giới.
Trên những con phố bạc màu của Suva (thuộc Fiji), Ben rút máu vào ống tiêm, đổ những tinh thể trắng mang tên methamphetamine (ma túy đá) vào đó, lắc nhẹ cho tan rồi đẩy ngược trở lại cơ thể. Có khi là máu của anh, có khi là của một người bạn. Kim tiêm hiếm khi còn mới. Và giữa những đêm dài trên đường phố Suva, điều đó chẳng ai bận tâm.
Năm 2021, Ben sống lang bạc. Anh rời khỏi nhà sau mâu thuẫn với cha và anh trai và tìm đến methamphetamine. Đó cũng là lúc mầm bệnh bắt đầu đi vào người anh. Năm 2023, Ben được chẩn đoán nhiễm HIV
Số ca tăng gấp 10 trong một thập kỷ
Giữa những bãi biển xanh ngắt và rạn san hô nhiệt đới của Fiji, một cuộc khủng hoảng y tế đang âm thầm lan rộng. Số ca nhiễm HIV mới tại quốc đảo Nam Thái Bình Dương này đã tăng hơn gấp ba lần chỉ trong một năm, biến Fiji trở thành nơi có tốc độ gia tăng HIV nhanh nhất thế giới hiện nay, theo The Guardian.
Năm 2014, Fiji ghi nhận chưa đến 500 người sống chung với HIV. Mười năm sau, theo ước tính của Chương trình phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS), con số đó đã tăng lên gấp 10, với khoảng 5.900 trường hợp được ghi nhận.
Giai đoạn 2019-2024, quốc gia này chứng kiến mức tăng 1.219% số ca nhiễm mới, một con số đi ngược hoàn toàn xu hướng giảm ổn định của thế giới kể từ giữa những năm 1990.
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở tốc độ lây nhiễm, mà còn ở khoảng trống trong phát hiện và điều trị. Đến năm 2024, chỉ khoảng 36% người nhiễm HIV tại Fiji biết tình trạng của mình, và vỏn vẹn 24% đang được điều trị bằng thuốc kháng retrovirus. Nghĩa là phần lớn người nhiễm vẫn ở ngoài hệ thống chăm sóc y tế.
Chỉ nửa năm sau, riêng 6 tháng đầu năm 2025 đã có hơn 1.200 ca nhiễm mới được ghi nhận. Hiện ước tính khoảng 8.900 người đang sống chung với HIV tại Fiji, song giới chức thừa nhận con số thực tế có thể cao hơn do nhiều trường hợp không được xét nghiệm hoặc không được ghi nhận chính thức vì nỗi sợ kỳ thị.
Các nguyên nhân chính
Liên Hợp Quốc nhận định vị trí địa lý đặc thù của Fiji là một trong những yếu tố cốt lõi đẩy nhanh tốc độ lây nhiễm HIV. Hàng nghìn km đường biển rộng lớn, phân tán qua hơn 300 hòn đảo và nhiều vùng nước ít được tuần tra thường xuyên, đã vô tình biến Fiji thành điểm dừng chân thuận lợi của các mạng lưới buôn bán ma túy xuyên quốc gia.
Ban đầu, Fiji chủ yếu được xem là điểm trung chuyển. Nhưng theo thời gian, ma túy, đặc biệt là methamphetamine, không chỉ đi ngang qua mà bắt đầu ở lại. Tại đây, việc sử dụng methamphetamine qua đường tiêm tĩnh mạch gia tăng nhanh chóng trong vài năm nay.
Khi nguồn cung tăng nhưng các chương trình giảm thiểu tác hại như phát kim tiêm sạch chưa được triển khai đầy đủ, việc dùng chung kim tiêm trở thành lựa chọn phổ biến. Chính hành vi này đã mở ra con đường lây truyền HIV trực tiếp từ máu sang máu.
Đáng chú ý là sự xuất hiện của hành vi được gọi là “bluetoothing”, khi người sử dụng ma túy tiêm trực tiếp máu của người khác vào cơ thể để “chia sẻ cảm giác phê”. Các chuyên gia cảnh báo đây có thể là một trong những cách lây truyền HIV hiệu quả và nguy hiểm nhất.
Cuộc khủng hoảng giờ đây không còn dừng lại ở nhóm người tiêm chích ma túy. HIV đang lan sang những người dễ tổn thương nhất là phụ nữ và trẻ em. Giới chức y tế cho biết trung bình mỗi tuần có một trẻ sơ sinh được chẩn đoán nhiễm HIV do lây truyền từ mẹ sang con. Mỗi tháng, một trẻ dưới 5 tuổi không qua khỏi vì biến chứng liên quan đến HIV hoặc AIDS.
Niềm hy vọng cho quốc đảo
Tuy nhiên, hy vọng vẫn le lói. Trong năm 2025 và đầu 2026, chính phủ nước này cùng các tổ chức quốc tế đã bắt đầu triển khai một loạt biện pháp ứng phó mới, tập trung mạnh vào giảm thiểu tác hại và mở rộng tiếp cận dịch vụ cho nhóm nguy cơ cao.
Tổ chức Y tế Thế giới, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Bộ Y tế Fiji đã thực hiện một cuộc đánh giá nhanh về mối liên hệ giữa sử dụng ma túy và sự bùng phát HIV. Từ đó, chính phủ Fiji bắt đầu thúc đẩy các chương trình giảm thiểu tác hại bao gồm mô hình trao đổi kim tiêm và tăng cường kết nối người sử dụng ma túy với hệ thống xét nghiệm, điều trị.
Sự hỗ trợ quốc tế cũng được tăng cường. Chính phủ New Zealand cam kết hơn 5 triệu đô la Fiji để hỗ trợ phản ứng khẩn cấp, tập trung vào mở rộng xét nghiệm, đảm bảo nguồn thuốc kháng virus và triển khai các chiến dịch truyền thông giảm kỳ thị. Australia và một số đối tác khu vực cũng tham gia hỗ trợ kỹ thuật và tài chính nhằm củng cố năng lực phòng thí nghiệm và hệ thống giám sát dịch tễ.
Ở cấp cộng đồng, các tổ chức xã hội dân sự như Rainbow Pride Foundation hay Fiji Network of Positive People đẩy mạnh hoạt động tiếp cận nhóm dễ tổn thương. Họ tổ chức tư vấn đồng đẳng, hỗ trợ tâm lý và hướng dẫn tuân thủ điều trị, với mục tiêu đưa người nhiễm HIV trở lại hệ thống chăm sóc thay vì tiếp tục sống trong im lặng và sợ hãi.
Theo ZNews
BÀI CHỌN LỌC:
Đế chế La Mã suy tàn – Lời cảnh tỉnh cho nhân thế hôm nay
XEM THÊM:
“Ba ngày ăn một con dê, không bằng rửa chân rồi mới lên giường” nghĩa là gì?
Kênh truyền thông lớn nhất Hoa Kỳ phát sóng phóng sự chi tiết về nạn thu hoạch nội tạng của ĐCSTQ
Tân Thế Kỷ *Truyền Thống – Nhân Văn – Trung Thực*
