Eo biển Hormuz – “yết hầu” của dòng chảy dầu mỏ toàn cầu – một lần nữa bị phong tỏa giữa bối cảnh xung đột leo thang ở Trung Đông năm 2026. Với khoảng 20% lượng dầu thô và sản phẩm dầu thế giới đi qua đây mỗi ngày (khoảng 13-20 triệu thùng), việc tắc nghẽn tuyến đường này không chỉ đẩy giá Brent vượt 100-120 USD/thùng mà còn tạo ra một cú sốc năng lượng trực tiếp vào nền kinh tế lớn thứ hai thế giới: Trung Quốc.
Cú đánh mạnh vào “cổ máy thiếu dầu” của Trung Quốc
Trung Quốc là nhà nhập khẩu dầu thô lớn nhất hành tinh, với mức tiêu thụ trung bình khoảng 11,5-12 triệu thùng/ngày năm 2025. Trong đó, khoảng 45-50% lượng dầu thô nhập khẩu xuất phát từ khu vực Vùng Vịnh (Saudi Arabia, Iraq, UAE, Oman, Kuwait, Qatar và Iran – dầu Iran dù không được chính thức ghi nhận nhưng theo dõi tanker cho thấy khoảng 1,3-1,4 triệu thùng/ngày).
Hầu hết các chuyến hàng này đều phải đi qua Hormuz. Nói cách khác, phong tỏa Hormuz đồng nghĩa với nguy cơ thiếu hụt ngay lập tức 4-5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày – chiếm tới 40% tổng nhập khẩu dầu của Bắc Kinh.
Đây không phải là “cú đánh nhẹ”. Dù Trung Quốc đã chuẩn bị kỹ lưỡng bằng cách tích trữ kỷ lục (tổng trữ lượng dầu thô ước tính 1,1-1,5 tỷ thùng, tương đương 100-120 ngày nhập khẩu), cú sốc vẫn lan tỏa sâu rộng. Các nhà máy lọc dầu độc lập (teapots) ở Sơn Đông – vốn phụ thuộc nặng vào dầu Iran giá rẻ – sẽ bị thiệt hại nặng nề nhất, buộc phải mua dầu thay thế với giá cao hơn và chi phí vận chuyển tăng vọt.
Giá năng lượng nội địa tăng sẽ đẩy lạm phát, làm giảm sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu Trung Quốc, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng GDP – vốn đã mong manh vì nhu cầu toàn cầu suy yếu. Theo một số phân tích, chỉ riêng tác động từ dầu qua Hormuz đã chiếm khoảng 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, nhưng hệ quả dây chuyền lên chuỗi cung ứng và sản xuất công nghiệp sẽ lớn hơn nhiều.
So với Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ – những nước phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tuyến đường biển này – Trung Quốc có phần “chịu đòn” tốt hơn nhờ dự trữ khổng lồ và đa dạng hóa nguồn cung. Nhưng “tốt hơn” không có nghĩa là miễn nhiễm. Một cuộc phong tỏa kéo dài vài tháng sẽ buộc Bắc Kinh phải đối mặt với chi phí thay thế khổng lồ, biên lợi nhuận lọc dầu bị siết chặt và áp lực lạm phát lan sang tiêu dùng nội địa.
Trung Quốc sẽ đối phó như thế nào?
Ngắn hạn (3-6 tháng): Bắc Kinh sẽ ưu tiên “kéo phanh khẩn cấp” bằng kho dự trữ. Với trữ lượng hiện có, họ có thể bù đắp phần lớn thiếu hụt trong 3-4 tháng mà không cần cắt giảm mạnh sản xuất. Đồng thời, họ sẽ tăng cường mua dầu Nga qua đường ống Power of Siberia và tàu chở (đã bắt đầu quay lại sau lệnh hoãn 4 tháng nhờ waiver trừng phạt của Mỹ), đẩy mạnh nhập từ Brazil, Mỹ, Canada và Venezuela. Các chuyến dầu Iran đang nổi ngoài khơi cũng sẽ được ưu tiên dỡ hàng.
Chính phủ có thể ra lệnh giảm xuất khẩu sản phẩm tinh chế, siết tiêu thụ diesel/xăng nội địa và kêu gọi doanh nghiệp nhà nước chia sẻ trữ lượng. Ngoại giao sẽ được huy động tối đa: duy trì quan hệ với Iran, đàm phán với Saudi và UAE để tận dụng đường ống tránh Hormuz (dù chỉ bù đắp được một phần nhỏ).
Trung và dài hạn
Phong tỏa Hormuz sẽ trở thành “cú hích” cuối cùng thúc đẩy chiến lược “an ninh năng lượng” mà Trung Quốc đã theo đuổi nhiều năm. Họ sẽ đẩy mạnh hơn nữa chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, xe điện (đã chiếm tỷ lệ cao kỷ lục) và điện hạt nhân để giảm phụ thuộc dầu nhập khẩu. Đầu tư vào nguồn cung mới ở Nam Mỹ, châu Phi và Nga sẽ được tăng tốc. Đồng thời, Bắc Kinh có thể tận dụng vị thế “người mua lớn nhất” để đàm phán giá dầu dài hạn với Nga và các nước OPEC+, thậm chí chấp nhận thanh toán bằng nhân dân tệ để giảm rủi ro USD.
Tóm lại, phong tỏa Hormuz không phải là “cú knock-out” khiến kinh tế Trung Quốc sụp đổ ngay lập tức, nhưng chắc chắn là một đòn đánh rất nặng, buộc Bắc Kinh phải trả giá đắt bằng tiền bạc, tốc độ tăng trưởng và sự ổn định chuỗi cung ứng. Đây cũng là bài học sống động về tính mong manh của toàn cầu hóa năng lượng. Đối với Trung Quốc, cú sốc lần này sẽ càng củng cố quyết tâm đa dạng hóa và tự chủ năng lượng – một xu hướng mà thế giới sẽ tiếp tục chứng kiến trong những năm tới.
Theo Henry Quang Vũ
BÀI CHỌN LỌC:
