Việc Bắc Kinh nhập khẩu dầu mỏ với số lượng lớn đồng nghĩa với việc một cuộc tấn công vào Tehran có thể được sử dụng như một biện pháp kiềm chế gián tiếp.
Iran nằm ở vị trí giao thoa giữa thị trường năng lượng, các điểm nghẽn hàng hải, việc thực thi lệnh trừng phạt và các dự án kết nối cạnh tranh, và sự giao thoa này lại trùng khớp trực tiếp với cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.
Những trận chiến mang tính quyết định không diễn ra thông qua đối đầu trực tiếp mà thông qua các “điều kiện sống còn” để duy trì nền công nghiệp của Trung Quốc, bao gồm: dầu mỏ, vận tải biển và tài chính.
Trong bàn cờ chiến lược, Iran không chỉ là tâm điểm bất ổn tại Trung Đông mà còn là công cụ để Mỹ gây áp lực gián tiếp lên Trung Quốc. Một cuộc khủng hoảng kéo dài tại Iran có thể “đánh” vào Bắc Kinh qua 4 kênh huyết mạch sau:
1. Cú sốc giá năng lượng và “loại thuế” cưỡng ép
Thị trường dầu mỏ cực kỳ nhạy cảm với rủi ro tại Vịnh Ba Tư. Đối với Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu thô khổng lồ – giá dầu tăng cao hoạt động như một loại “thuế” đánh vào nền kinh tế: làm tăng chi phí sản xuất, giảm sức mua của người dân và gây áp lực lên quản lý vĩ mô.
Ngược lại, Mỹ hiện có vị thế khác hẳn nhờ sản lượng dầu đá phiến kỷ lục (dự báo 13,5 triệu thùng/ngày vào năm 2026). Với khả năng tự chủ và xuất khẩu năng lượng, Mỹ có “khả năng phục hồi tương đối” tốt hơn nhiều so với đối thủ khi có biến động giá.
2. Rủi ro tuyến đường hàng hải
Là quốc gia phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu, hệ thống sản xuất của Trung Quốc cực kỳ nhạy cảm với biến động giá cước và rủi ro hàng hải.
Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối vịnh Ba Tư ở phía bắc, vịnh Oman ở phía nam và xa hơn là biển Arab. Năm ngoái, hơn 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày chảy qua eo biển này, tương đương một phần ba tổng xuất khẩu nhiên liệu bằng đường biển của thế giới, theo dữ liệu từ Kpler. Khoảng ba phần tư số thùng dầu được chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong đó, một nửa lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu đi qua eo biển này.
Eo biển Hormuz là điểm nghẽn giao thương quan trọng nhất thế giới mà Iran có khả năng chi phối. Trung Quốc phụ thuộc nặng nề vào an ninh biển để duy trì dòng chảy năng lượng. Chỉ cần một tín hiệu leo thang nhỏ tại đây cũng đủ đẩy phí bảo hiểm và giá cước vận chuyển lên cao, buộc Bắc Kinh phải chi nhiều tiền hơn cho cùng một lượng hàng hóa và chịu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.
3. Phá vỡ mạng lưới trừng phạt và “dầu chiết khấu”
Iran đã hoạt động trong nhiều năm dưới các lệnh trừng phạt nặng nề, từ đó hình thành một mạng lưới thương mại ngầm phức tạp để duy trì việc xuất khẩu dầu mỏ. Chính hệ thống giao dịch không chính thống này đã tạo điều kiện cho các quốc gia có nhu cầu năng lượng lớn tìm cách lách luật để tiếp cận nguồn cung giá rẻ.
Iran hiện là nguồn cung dầu thô quan trọng của Trung Quốc, dự kiến chiếm khoảng 13,4% lượng nhập khẩu đường biển vào năm 2025. Đáng chú ý, Bắc Kinh thường mua được dầu từ Tehran với mức chiết khấu cao nhằm bù đắp cho các rủi ro pháp lý và hậu cần, biến dòng dầu bị trừng phạt này thành một lợi thế chi phí đáng kể cho nền công nghiệp Trung Quốc.
Tuy nhiên, nếu Washington chứng minh được khả năng phá vỡ các mạng lưới vận chuyển “ngầm” này, đó sẽ là một thông điệp răn đe mạnh mẽ gửi trực tiếp đến Bắc Kinh. Khi các “mạch máu” tài chính và vận tải bị cắt đứt, Trung Quốc sẽ mất đi lợi thế chi phí hiện có, buộc các nhà nhập khẩu và trung gian phải chấp nhận chi phí giao dịch cao hơn hoặc tìm kiếm nguồn cung thay thế đắt đỏ hơn, làm suy yếu trực tiếp sức cạnh tranh của nền kinh tế.
4. Đứt gãy chiến lược “Vành đai và Con đường”
Chương trình “Vành đai và Con đường” của Bắc Kinh luôn hướng đến sự dự phòng, xây dựng các hành lang thay thế để dòng chảy thương mại và năng lượng không bị phụ thuộc vào một điểm nghẽn hàng hải duy nhất hoặc một mối quan hệ chính trị duy nhất.
Iran đóng vai trò là “mắt xích vàng” không thể thay thế trong hành lang kinh tế Trung Á – Tây Á của sáng kiến “Vành đai và Con đường”. Với vị trí địa lý độc tôn kết nối Trung Á, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Đông, Iran cung cấp cho Bắc Kinh một lối đi lục địa trực tiếp, cho phép dòng chảy hàng hóa và năng lượng thâm nhập sâu vào Á-Âu. Đối với Trung Quốc, đây không chỉ là một tuyến thương mại, mà còn là một cấu trúc địa chính trị giúp họ mở rộng tầm ảnh hưởng vào các khu vực vốn chịu tác động lớn từ phương Tây.
Trong tầm nhìn của Bắc Kinh, Iran là hành lang dự phòng giúp họ thoát khỏi sự phụ thuộc vào các tuyến hàng hải do hải quân Mỹ kiểm soát. Bằng cách xây dựng các hành lang vận tải đường bộ và đường sắt xuyên qua lãnh thổ Iran, Trung Quốc thiết lập được một hạ tầng dự phòng thiết yếu, đảm bảo an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng ngay cả trong kịch bản các tuyến hàng hải bị phong tỏa. Iran vì thế trở thành điểm tựa logistics quan trọng nhất để Trung Quốc giảm bớt sự tổn thương trước sức mạnh hàng hải của Washington.
Tuy nhiên, vị thế “điểm tựa” này cũng chính là điểm yếu chí tử nếu Iran rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài hoặc xung đột quân sự. Một Iran hỗn loạn sẽ biến hành lang kết nối Á-Âu thành một “điểm đứt gãy” chiến lược, không chỉ làm đình trệ các dự án hạ tầng tỷ đô mà còn triệt tiêu khả năng dự phòng của Trung Quốc. Khi đó, kế hoạch thoát ly khỏi tầm kiểm soát hàng hải của Mỹ sẽ bị phá sản, buộc Bắc Kinh phải quay lại phụ thuộc vào các tuyến đường biển dễ bị tổn thương, đồng thời tiêu tốn nguồn lực khổng lồ để xử lý các hệ lụy từ một khu vực trọng yếu đang tan rã.
Tóm lại, Iran chính là “điểm tựa” chiến lược để Washington gây áp lực đa kênh nhằm kiềm chế sức mạnh của Trung Quốc. Bằng cách gây bất ổn tại đây, Mỹ có thể kích hoạt đồng thời các “ngòi nổ” từ giá năng lượng và an ninh hàng hải đến việc làm tê liệt các hành lang logistics thuộc dự án Vành đai và Con đường. Kịch bản này cho phép Mỹ kiềm tỏa đối thủ từ xa, trực tiếp đánh vào khả năng chống chịu của nền kinh tế Trung Quốc và buộc Bắc Kinh phải sa lầy vào việc xử lý rủi ro cùng chi phí phát sinh, thay vì tập trung mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu.
Tổng hợp
BÀI CHỌN LỌC:
Đế chế La Mã suy tàn – Lời cảnh tỉnh cho nhân thế hôm nay
Xác chết đột nhiên tỉnh lại, kể cho bác sĩ nghe một sự thật kinh hoàng
XEM THÊM:
Quan chức cấp cao Iran bị Mỹ truy quét tài sản – Nỗi bất an của giới lãnh đạo Trung Quốc
Kênh truyền thông lớn nhất Hoa Kỳ phát sóng phóng sự chi tiết về nạn thu hoạch nội tạng của ĐCSTQ
