Vì sao Rằm tháng Giêng còn gọi là Tết Nguyên tiêu?

Tết Nguyên Tiêu có nghĩa là đêm rằm đầu tiên của năm mới. Trong đó, Nguyên nghĩa là “thứ nhất” và Tiêu nghĩa là “đêm”. Ngoài ra, người Việt Nam còn gọi ngày này là Tết Thượng Nguyên.

Mục đích là để phân biệt với Tết Trung Nguyên (rằm tháng bảy) và Tết Hạ Nguyên (rằm tháng mười). Ở nước ta, dân gian quen thuộc gọi là Rằm tháng Giêng.

Tết Nguyên tiêu có nguồn gốc thế nào?

Tết Nguyên Tiêu là một ngày lễ bắt nguồn từ Trung Quốc kéo dài từ ngày 14 – 15 tháng Giêng âm lịch. Theo TS. Đinh Đức Tiến, khoa Lịch sử, Đại học Xã hội và Nhân văn, Tết Nguyên Tiêu đều bắt nguồn từ những sự tích của Trung Quốc và có nhiều phiên bản khác nhau.

Hầu hết các truyền thuyết về nguồn gốc sự ra đời của lễ hội có thể được bắt nguồn từ thời đại nhà Hán (206TCN – 220 SCN). Cũng giống như văn hóa truyền thống Trung Hoa được gắn kết chặt chẽ với thế giới tự nhiên và sự tín Thần, Tết Nguyên Tiêu cũng phản ánh mối liên hệ giữa tín ngưỡng và truyền thuyết.

Có truyền thuyết cho rằng Tết Nguyên Tiêu là bắt nguồn từ việc Hán Vũ Đế thắp đèn lồng vào ngày đầu tiên của tháng âm lịch đầu tiên để thờ phụng Thần Thái Ất. Năm 104 SCN, Hán Vũ Đế đã ban hành đây là một lễ hội chính thức, với buổi lễ long trọng kéo dài đến ngày hôm sau.

Một truyền thuyết khác cho rằng ánh sáng rực rỡ của những chiếc lồng đèn đỏ được cho là để đánh lừa các vị Thần tưởng rằng ngôi làng này đã cháy, đã hứng chịu cơn thịnh nộ của Thần và không cần phải phá hủy nữa. Tuy nhiên một ý kiến khác lại cho rằng, việc thả đèn lồng cũng như dâng món chè thang viên (hay còn gọi là chè thang viên Trung Quốc) nhằm xoa dịu cơn giận của các vị Thần bằng hương vị chè ngọt ngào.

Ngày lễ này đã được lưu truyền, lan rộng qua nhiều thế kỷ và ảnh hưởng đến Việt Nam, tuy nhiên tại Việt Nam Tết Nguyên Tiêu đã có sự biến tấu và khác biệt so với Trung Quốc.

Ý nghĩa ngày Tết Nguyên Tiêu

Tết Nguyên Tiêu là đêm trăng rằm đầu tiên của năm mới. Tết Nguyên Tiêu không chỉ mang ý nghĩa đoàn tụ, đoàn viên cùng gia đình mà còn là dịp gửi gắm những ước nguyện, cầu mong nhận được sự che chở từ Thiên Thượng trong năm mới.

Vào ngày lễ này mỗi gia đình thường sẽ bày một mâm cỗ cúng để thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với Phật, ông bà tổ tiên câu mong năm mới an lành và nhiều tài lộc. Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mỗi vùng miền sẽ có cách thể hiện mâm cỗ khác nhau nhưng ít hay nhiều thì đều chung mục đích tỏ lòng thành kính với Phật và tổ tiên của mình.

Phong tục, hoạt động ngày Tết Nguyên Tiêu ở các nước

Tết Nguyên Tiêu, cũng là thời điểm mùa xuân bắt đầu. Trong ngày này, mọi người thường có những hoạt động văn hóa và tín ngưỡng để cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng và hạnh phúc. Tuy nhiên, cách ăn mừng Tết Nguyên Tiêu của mỗi quốc gia lại có những đặc trưng riêng biệt.

Tết Nguyên Tiêu tại Việt Nam

Ở Việt Nam, Tết Nguyên Tiêu là dịp để các gia đình thắp hương, cúng bái tổ tiên và ông bà. Ngoài ra, người Việt Nam còn có thói quen đi lễ chùa, xem quẻ, cầu an và xin lộc. Một số nơi còn tổ chức các hoạt động vui chơi như đua thuyền rồng, thả hoa đăng, múa lân hay phóng sinh.

Một trong những nét văn hóa đặc sắc của Tết Nguyên Tiêu ở Việt Nam là việc làm bánh trôi. Bánh nhỏ tròn có nhân đường hoặc mè, biểu tượng cho sự tròn đầy và hạnh phúc. Người ta thường ăn bánh trôi vào buổi sáng hoặc chiều tối của ngày Tết Nguyên Tiêu.

Tết Nguyên Tiêu tại Trung Quốc

Tại Trung Quốc, Tết Nguyên Tiêu được gọi là 元宵節 – (Yuán Xiāo Jié), hay còn được gọi với cái tên khác là lễ hội hoa đăng hoặc hội đèn hoa. Đây là dịp để các gia đình sum họp, ăn uống và thưởng trăng.

Một trong những món không thể thiếu trong ngày này là bánh trôi nước. Ngoài ra, người Hoa – Trung Quốc còn có nhiều hoạt động văn hóa khác như xem múa lân, múa rồng, múa đèn lồng, đố ô chữ, đố câu đối hay đốt pháo hoa…

Tết Nguyên Tiêu tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, Tết Nguyên Tiêu được gọi là Jeongwol Daeboreum (정월 대보름), hay còn gọi là Rằm Cả. Vào dịp này các gia đình thường cùng nhau ăn cơm ngũ cốc và uống rượu, một biểu tượng cho sự sung túc và bình an, xua đuổi đi những điều xấu, không may.

Sau bữa ăn, người Hàn Quốc thường đi dạo, chơi các trò chơi truyền thống, gặp gỡ bạn bè người thân… Một số nơi còn tổ chức các hoạt động kết nối như đốt lửa trại, phóng diều, chơi trò chơi dân gian…

Tết Nguyên Tiêu tại Nhật Bản

Ở Nhật, Tết Nguyên Tiêu được gọi là Koshōgatsu. Đây là một ngày lễ truyền thống quan trọng của người Nhật Bản. Một số hoạt động chính của ngày Koshōgatsu bao gồm:

• Cầu cho một năm mới bội thu: Người Nhật Bản thường thắp hương, cúng tế tổ tiên, thần linh để cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc, may mắn và thành công.
• Ăn cháo gạo với đậu đỏ: Cháo gạo với đậu đỏ là một món ăn truyền thống được ăn vào buổi sáng ngày Koshōgatsu. Món ăn này có màu đỏ tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng.
• Hạ xuống và tháo dỡ đồ trang trí năm mới: Các đồ trang trí năm mới ở Nhật thường được hạ xuống và tháo dỡ vào dịp Koshōgatsu.
• Ghé thăm và tham dự các sự kiện tại những ngôi chùa, đền đài: Một số đền đài ở Nhật Bản tổ chức các sự kiện đặc biệt trong dịp Koshōgatsu, chẳng hạn như lễ hội đốt pháo hoa, lễ hội lồng đèn,…

Dung Trần (t.h)

BÀI CHỌN LỌC: